Urlop macierzyński i ojcowski w pytaniach i odpowiedziach

Ile wynosi od 1 stycznia 2010 wymiar podstawowego urlopu macierzyńskiego?

Wymiar podstawowego (obligatoryjnego) urlopu macierzyńskiego zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie i wynosi:
- 20 tygodni w przypadku urodzenia jednego dziecka;
- 31 tygodni w przypadku urodzenia dwojga dzieci;
- 33 tygodni w przypadku urodzenia trojga dzieci;
- 35 tygodni w przypadku urodzenia czworga dzieci;
- 37 tygodni w przypadku urodzenia pięciorga i więcej dzieci.

Najczęściej urlop macierzyński rozpoczyna się w dniu urodzenia dziecka, chociaż prawo przewiduje możliwość rozpoczęcia urlopu na co najmniej dwa tygodnie przed planowaną datą porodu.

Czy podstawowy urlop macierzyński przysługuje tylko matce dziecka?
Nie. Urlop macierzyński, wbrew temu co sugeruje nazwa, może być w pewnym zakresie wykorzystany również przez ojca dziecka. Matka po wykorzystaniu po porodzie co najmniej 14 tygodni urlopu może przekazać pozostałą jego część ojcu dziecka. W takiej sytuacji rodzice informują o swojej decyzji obu pracodawców w terminie nie krótszym niż 7 dni przed planowaną datą „zamiany”.

Czym różni się urlop macierzyński podstawowy od urlopu dodatkowego?
Obecny system prawny przewiduje dwa typy urlopu macierzyńskiego: podstawowy (obligatoryjny) i dodatkowy (fakultatywny).
Urlop macierzyński podstawowy jest urlopem obowiązkowym – nie można się go zrzec, skrócić lub przesunąć jego wykorzystanie w czasie. W przypadku urlopu fakultatywnego to rodzice podejmują decyzję o jego ewentualnym wykorzystaniu.

Kiedy poinformować pracodawcę o zamiarze wykorzystania dodatkowego urlopu macierzyńskiego?
Wniosek o dodatkowy urlop macierzyński należy złożyć w terminie nie krótszym niż 7 dni przed datą rozpoczęcia urlopu.

Czy dodatkowy urlop macierzyński można wykorzystać w dowolnym terminie?
Niestety nie. Dodatkowy urlop może zostać wykorzystany jedynie bezpośrednio po zakończeniu obligatoryjnej części urlopu macierzyńskiego. Jeśli matka rezygnuje z dodatkowego urlopu macierzyńskiego, urlop ten może wykorzystać ojciec dziecka. W tym celu powinien on złożyć wniosek o przyznanie takiego urlopu w terminie nie krótszym niż 7 dni przed jego rozpoczęciem. Pracodawca musi wniosek uwzględnić.

Czy dodatkowy urlop macierzyński można łączyć z pracą?
Tak. Dodatkowy urlop macierzyński może być połączony z pracą u swojego pracodawcy w wymiarze nie przekraczającym połowy etatu. Osoby korzystające z takiego rozwiązania otrzymują zasiłek macierzyński i wynagrodzenie za pracę w proporcjach odpowiadających stosunkowi czasu pracy do urlopu.

Czym jest nowy typ urlopu – urlop ojcowski?
Urlop ojcowski trwa tydzień i może być wykorzystany do momentu ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia. O zamiarze skorzystania z urlopu pracownik informuje pracodawcę w terminie nie krótszym niż 7 dni kalendarzowych przed planowaną datą rozpoczęcia urlopu, a pracodawca musi ten wniosek uwzględnić. Za okres przebywania na urlopie ojcowskim pracownikowi przysługuje zasiłek macierzyński.

Czy zakończenie urlopu macierzyńskiego musi oznaczać powrót do pracy?
Zakończenie urlopu macierzyńskiego nie musi absolutnie oznaczać powrotu do pracy. Jeżeli rodzic chce lub musi kontynuować sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem, może wykorzystać kilka możliwości.

Najczęstsze jest wykorzystanie urlopu wypoczynkowego (zaległego i bieżącego) bezpośrednio po zakończeniu urlopu macierzyńskiego. W świetle uregulowań Kodeksu Pracy pracodawca obowiązany jest do udzielenia takiego urlopu, a wniosek o urlop może być złożony w dowolnym momencie – nawet w ostatnim dniu trwania urlopu macierzyńskiego.
Innym rozwiązaniem jest skorzystanie z urlopu wychowawczego.

Czy po zakończeniu urlopu macierzyńskiego powrót do pracy oznacza powrót na stanowisko zajmowane przed rozpoczęciem urlopu?
Niekoniecznie. Po zakończeniu urlopu pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na stanowisku zajmowanym przed rozpoczęciem urlopu, ale jeśli to niemożliwe – na stanowisku odpowiadającym kwalifikacjom pracownika. Mimo dopuszczenia możliwości zmiany stanowiska – prawo gwarantuje pracownikowi zachowanie poziomu wynagrodzenia sprzed urlopu.

Czy przebywający na urlopie macierzyńskim pracownik jest chroniony przed zwolnieniem?
Przepisy prawa pracy nie ustanawiają bezwzględnego zakazu rozwiązania przez pracodawcę umowy o pracę z kobietą w ciąży lub korzystającej z urlopu macierzyńskiego i przewidują w tym zakresie pewne wyjątki. Rozwiązanie przez pracodawcę umowy w tym czasie jest dopuszczalne w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy. W takiej sytuacji pracodawca jest obowiązany uzgodnić z reprezentującą pracownicę zakładową organizacją związkową termin rozwiązania umowy o pracę. W razie niemożności zapewnienia w tym okresie innego zatrudnienia, pracownicy przysługują świadczenia określone w odrębnych przepisach. Okres pobierania tych świadczeń wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia pracownicze.