reklama

Cukrzyca i właściwa dieta

Dieta osoby chorej na cukrzycę jest niezwykle ważna i odgrywa podstawową rolę w leczeniu. Stosowana wraz z aktywnością fizyczną, lekami lub insulinoterapią pomaga w osiągnięciu równowagi organizmu. Zalecenia dietetyczne w cukrzycy nie różnią znacząco od zaleceń dla człowieka zdrowego, ale często sama zmiana nawyków lub widmo kontrolowania zjadanych produktów budzi niepokój i stres. Czy zmiany są aż tak duże? Co zatem należy jeść, a czego unikać w cukrzycy?

Rozróżniamy dwa typy cukrzycy. Cukrzyca typu 1 dawniej nazywana była cukrzyca insulinozależną lub młodzieńczą. Przyczyną jej powstawania jest zniszczenie komórek beta trzustki wydzielających insulinę, która odpowiedzialna jest za obniżenie poziomu glukozy we krwi. Cukrzyca typu 2, wcześniej nazywana insulinoniezależną lub cukrzycą dorosłych, spowodowana jest niedostateczną ilością i nieprawidłowym działaniem insuliny. Często problem z cukrzycą typu 2 zaczyna się od otyłości, braku aktywności fizycznej i niewłaściwej diety.

Statystyki wskazują, że problem, jakim jest zachorowanie na cukrzycę, wciąż wzrasta – Światowa Organizacja zdrowia przewiduje, że ilość osób z cukrzycą od 2005 do 2030 roku podwoi się, przy czym największą ilość zachorować stanowią i będą stanowić zachorowania na cukrzycę typu 2 – ponad 90%.

Po pierwsze – zbilansowana dieta

Dieta cukrzyka powinna być przede wszystkim indywidualnie dobrana w zależności od: masy ciała, aktywności fizycznej, trybu życia, rodzaju wykonywanej pracy, sposobu leczenia oraz indywidualnych celów wyrównania metabolicznego. Właściwie skomponowana dieta powinna zaspokoić zapotrzebowanie organizmu na wszystkie składniki odżywcze oraz zapewnić utrzymanie optymalnej masy ciała, a w przypadku nadwagi lub otyłości – pomóc w schudnięciu.

Posiłki powinny być jadane regularnie, najlepiej codziennie o tej samej porze. Wielu osobom wydaje się, że chorzy na cukrzycę nie powinni jeść żywności zawierającej cukry i wyeliminować pieczywo, makarony, ziemniaki, kasze i ryż. Nic bardziej błędnego. Polskie towarzystwo Diabetologiczne zaleca, aby ilość węglowodanów mieściła się w zakresie 45-50% energii. Oczywiście należy ograniczyć sacharozę (tzw. „biały cukier”) oraz poleca się wybór produktów o niskim indeksie glikemicznym (poniżej 55). Ilość błonnika w diecie powinna być taka sama jak w przypadku osób zdrowych – około 20-30g, a tłuszcz powinien stanowić od 30 do 35% energii z ograniczeniem tłuszczów nasyconych do 10%.
Co z alkoholem? Im mniej, tym lepiej, jednak dopuszczalne ilości to 20g/dobę dla kobiet i 30g/dobę dla mężczyzn. Najlepiej alkohol spożywać wraz z posiłkiem, aby zmniejszyć ryzyko hipoglekemii.

Po drugie – poznaj wymiennik węglowodanowy

Powszechnie używanym i bardzo pomocnym jest wymiennik węglowodanowy (WW). Jest to ilość produktu, w której znajduje się 10 g cukru. 1 WW to 1 kromka chleba, 2 płaskie łyżeczki cukru, mały ziemniak, szklanka mleka, jeden mały owoc. Określając ilość WW w diecie i konkretnych posiłkach, można wymieniać produkty, mając pewność, że ilość cukru dostarczonego wraz z nimi nie będzie zbyt wysoka.

Po trzecie – pamiętaj o ilości, częstotliwości i jakości

Podstawowym błędem jest przejadanie się podczas spożywania posiłku.  Porcje powinny być niewielkie. Co to oznacza? Mały posiłek to 1,5-2 WW, czyli 2 kromki pieczywa na śniadanie lub kolację, 2 małe ziemniaczki na obiad lub 5-6 łyżek kaszy lub ryżu, 2 plastry szynki lub sera na chleb. Uzupełnieniem powinny być warzywa, dające dodatkowo uczucie sytości.

Należy często jadać posiłki 5-6 razy dziennie, aby układ pokarmowy strawił posiłek. A im częściej jemy, tym mniej jesteśmy głodni i tym mniej węglowodanów jednorazowo dostarczymy.

Wybierając produkty należy kierować się indeksem glikemicznym (IG). IG pozwala ocenić szybkość wchłaniania węglowodanów. Im zatem niższy IG tym lepiej. Wartość indeksu glikemicznego produktu zależy między innymi od ilości i rodzajów węglowodanów (pieczywo razowe ma mniejszy IG niż pieczywo zwykłe pszenne), od stopnia dojrzałości owoców (niedojrzały banan ma niższy IG niż bardzo dojrzały) lub od stopnia przetworzenia (surowa marchew ma mniejszy IG niż gotowana). Poniżej podano przykłady produktów o różnym IG.

Produkty o niskim IG (<55)

  • Warzywa strączkowe
  • Makarony (semolina)
  • Gruszki
  • Winogrona
  • Pomarańcze
  • Mleko
  • Czekolada gorzka
  • Wiśnie
  • Pomidory
  • Otręby owsiane
  • Fruktoza  

Produkty o średnim IG (55-70)

  • Ziarna kukurydzy
  • Ziemniaki gotowane (młode)
  • Banan
  • Mango
  • Ananas
  • Herbatniki
  • Brązowy ryż
  • Fanta
  • Buraki
  • Rzepa
  • Sacharoza

Produkty o wysokim IG (>70)

  • Płatki kukurydziane
  • Ziemniaki gotowane
  • Banan dojrzały
  • Ziemniaki puree
  • Frytki
  • Miód
  • Biały ryż
  • Daktyle suszone
  • Popcorn
  • Arbuz
  • Maltoza

Po czwarte – unikaj niektórych produktów i czytaj etykiety

Produktami szczególnie niewskazanymi są te o wysokim indeksie glikemicznym oraz zawierające dużo tłuszczu. Na pierwszym miejscu pojawiają się słodycze, których pacjenci z cukrzyca powinni unikać. Wysoki IG ma również mąka pszenna i ziemniaki, zatem należy unikać produktów nie tylko słodkich, ale również pierożków, knedli, krakersów, paluszków, popcornu. Uwaga na soki „bez cukru”, które zawierają cukier naturalny, występujący w owocach oraz na jogurty owocowe (a nawet naturalne!), gdyż mogą być dosładzane cukrem lub syropem glukozowo-fuktozowym.

Po piąte -  to nie dieta cukrzycowa, to zmiana stylu życia

Popularna nazwa „diety cukrzycowej” nie do końca oddaje sens jej działania. Żywienie w chorobie cukrzycowej to model, który powinien na trwałe zagościć w życiu chorego. To również zwiększenie aktywności fizycznej i ciągła samokontrola. Nie jest to „koniec normalnego życia”, ani magiczna wiedza. Im wcześniej zadba się o edukację, tym szybciej nowe nawyki staną się jasne i łatwe we wdrożeniu. Warto zatem zwrócić się do grona wykwalifikowanych specjalistów (lekarz diabetolog, pielęgniarka - edukator, dietetyk), którzy chętnie pomogą i wesprą w początkach choroby.

Dorota Jesiołowska, www.dietic.pl

 

reklama