reklama
Wielokulturowa edukacja i tolerancja

Wielokulturowa edukacja i tolerancja

W dzisiejszym świecie społeczna, polityczna i kulturowa rzeczywistość stopniowo staje się coraz bardziej złożona. To nieunikniony skutek powszechnej dziś migracja ludności, która dotyczy także naszego kraju.

Pogląd, iż w Polsce wielokulturowości nie widać, bowiem w porównaniu ze starymi państwami Unii Europejskiej odsetek ludzi odmiennych kulturowo i narodowościowo jest u nas niewielki, staje się coraz mniej aktualny. Wystarczy spojrzeć na statystyki - w 2010 roku w Polsce mieszkało 45,5 tysiąca obcokrajowców, z czego 14,8 pochodziło z terenu Unii Europejskiej, a pozostałe 30,7 było obywatelami państw trzecich.

Niestety, procesowi coraz powszechniejszej wielokulturowości towarzyszy również wrogość i nietolerancję wobec mniejszości etnicznych. Dlatego już od najmłodszych lat warto uczyć dzieci tolerancji, otwartości na inne kultury, narodowości i religie. Nikt z nas nie rodzi się z negatywnymi przekonaniami co do różnic. Spójrzmy na maluchy – z natury są ufne, akceptujące i tolerujące. Nie przywiązują wagi do wyglądu, wieku, do tego w co jest ubrany kolega i jakie ma zabawki. Niemniej uczestniczenie w życiu społecznym sprawi zapewne, że wkrótce pojawią się pytania rodzaju: „dlaczego Ala ma inne oczy niż ja i Staś?” albo „Czemu ten chłopiec tak dziwnie rusza rączkami”, „Dlaczego taka duża dziewczynka jeździ w wózku jak dzidzia”? Zadaniem rodziców będzie pomoc dzieciom w przystosowaniu się do życia w społecznościach, które są silnie zróżnicowane. Im wcześniej rozpoczniemy wielokulturową edukację dziecka, nauczymy  tolerancji wobec innych, tym lepiej przygotujemy je do funkcjonowania we współczesnych środowiskach związanych z edukacją, a potem pracą. Nie chodzi tu bynajmniej o modę na wielokulturowość, lecz o kształtowanie takich umiejętności, które pozwolą w nieskrępowany sposób poruszać się wśród różnych kultur, bez poczucia wyższości czy niższości, z dobrze ukształtowaną tożsamością własną. Doświadczenie wielokulturowości wzbogaca, pozwala dziecku na budowanie prawdziwego obrazu świata, a dorośli mogą dostarczyć mu wiedzy i doświadczeń, które w tym pomogą.

Maluchy uwrażliwiane na siebie i innych, zaczynają pojmować, że wszyscy ludzie, niezależnie od reprezentowanej kultury, narodowości czy religii, stanu posiadania, wieku itp. są równi, ciekawi i wartościowi. Codzienna komunikacja, zwyczaje, tradycje czy święta mogą stać się źródłem nieporozumień i wykluczenia w momencie, kiedy pozostaną niezrozumiałe zarówno dla grupy większościowej, jak i dla mniejszościowej. Kluczowe staje się tu podkreślenie nie różnic, ale elementów uniwersalnych i zauważanie podobieństw pomiędzy poszczególnymi kulturami, grupami narodowymi, wyznaniowymi.

Postrzeganie różnic w młodszym wieku przedszkolnym

Dzieci w wieku trzech i czterech lat coraz częściej zauważają zróżnicowanie w obrębie rasy ludzkiej. Ponieważ potrafią już klasyfikować, mają tendencję do sortowania na podstawie koloru i rozmiaru. Zaczynają odróżniać grupy rasowe, rozpoznają kolor ich skóry oraz inne charakterystyczne cechy wyglądu fizycznego. Widzą wyraźnie, że kolor oczu i włosów różni się, podobnie faktura włosów czy kształt oka. Coraz częściej zadają pytania, dlaczego dwoje ludzi o różnych odcieniach skóry należy do tej samej grupy rasowej. Wiele dzieci komentuje specyficzny wygląd innych nie tylko w słowach, lecz również poprzez swoje wyroby plastyczne. Jednak myślenie trzy-, czterolatków, ich samoświadomość nie jest jeszcze w pełni rozwinięta. Niektóre z nich mówią, że nie podoba im się własny kolor skóry, włosy lub inne cechy fizyczne. Z tych powodów, łatwo jest im uwierzyć w stereotypy i preuprzedzenia. Należy uświadamiać dzieciom, że ich tożsamość rasowa nie zmienia się oraz pomóc im w zrozumieniu trudnego dla nich faktu przynależności do dużej grupy o podobnych cechach i utwierdzać je w pragnieniu bycia dokładnie tym, kim są.

Pięciolatki

Starsze przedszkolaki nadal zadają pytania o różnice fizyczne, ale zaczynają rozumieć i przyjmować wyjaśnienia. Mogą teraz dokonywać rozróżnienia między członkami tej samej grupy rasowej lub kulturowej. W tym wieku dzieci rozwijają umiejętności społeczne i stają się coraz bardziej zorientowane na innych. Cieszą się z poznawania kultury swoich przyjaciół.

Nauczyciel wielokulturowej grupy

Praca nauczyciela z dziećmi pochodzącymi z różnych kultur i narodowości może być dla niego dużym wyzwaniem. Dzieci mogą zachowywać się w sposób niezrozumiały dla opiekuna i rówieśników, ponieważ kierują się odmiennymi normami kulturowymi. Między dziećmi może dochodzić do konfliktów, ponieważ obcokrajowcy gwałtownie reagują na doświadczenia w grupie, będące dla nich trudnym przeżyciem. Dodatkowo na różnice kulturowe nakłada się brak znajomości języka polskiego. Dlatego tak ważne jest poznanie osób przynależących do innych kultur i niwelowanie negatywnych stereotypów u dzieci już na etapie przedszkolnym. Dzieci uczące się o innych kulturach i mające kontakt z cudzoziemcami są bardziej otwarte, wolne od uprzedzeń ; mają też dużo bardziej przyjazne i pozytywne wyobrażenie o obcokrajowcach . Nie postrzegają szeroko pojętej inności w kategoriach wartościujących, ponieważ ich świadomość zaczyna się dopiero kształtować. Pokazanie różnorodności kulturowej, jest zarazem wyśmienitą okazją do uczenia się i uwypuklania własnej kultury. Warto budzić w naszych pociechach szacunek i umiłowanie własnej ojczyzny, pomóc w budowaniu tożsamości i dumy narodowej. Równocześnie dbając o kształtowanie postawy otwartości dla różnic, jakie istnieją między ludźmi.

Trudna tolerancja

Uczenie tolerancji jest ważne, ponieważ umiejętność akceptowania i doceniania różnic daje więcej możliwości w edukacji, a w przyszłości w życiu zawodowym i społecznym. Tolerancja dotyczy wielu aspektów życia, nie tylko religii czy przynależności etnicznej, ale także płci, niepełnosprawności fizycznej, intelektualnej, psychicznej  różnic wynikających z posiadanego statusu materialnego oraz wieku. Warto pamiętać, iż tolerancja odnosi się do ludzi, nie do czynów. Oznacza to szacunek dla drugiego człowieka takiego, jakim jest, ale nie dla jego zachowań nieakceptowanych społecznie. Kłamstwom, kradzieżom, przejawom agresji, obrażaniu i znieważaniu innych, zastraszaniu itp. mówimy stanowczo nie. Takiej jasnej i konkretnej postawy uczymy również nasze dzieci.

W jaki sposób? Poprzez własny przykład. Maluchy są bardzo dobrymi obserwatorami,  uważnie oglądają i naśladują wszystkich ważnych dorosłych obecnych w ich życiu, zwłaszcza rodziców. A codzienność daje nam wiele powodów do tego, by stać się tolerancyjnymi, bowiem niemal każdy z nas funkcjonuje w jakimś środowisku, w którym na co dzień spotyka ludzi różnych od siebie. Nasze zachowania, reakcje obserwują dzieci, które uczą się w ten sposób, jak akceptować (bądź nie) istniejące różnice.

Rozmawiajmy z dziećmi o tolerancji. Nie zapominajmy o poruszaniu takich problemów jak  niepełnosprawność, starość i choroby. Podkreślajmy, jak bardzo takie osoby potrzebują wsparcia i pomocy, jak mocno przeżywają odrzucenie. Tłumaczmy, że różnorodność jest dobra i wartościowa. Tylko w ten sposób nauczymy nasze dzieci szacunku do innych ludzi. Pamiętajmy przy tym, iż do czwartego roku życia dziecko nie jest w stanie patrzeć na świat z innej perspektywy, niż własna. To dorosły powinien pokazać, jak czuje się druga osoba. Aby ułatwić sobie to zadanie, możemy  wykorzystać sytuacje zabaw, sięgnąć do bajek czy książek i rozmawiać na przykładzie konkretnych bohaterów. Takie doświadczanie sprawi, że wkrótce nasz maluszek będzie w stanie zauważyć i zaakceptować potrzeby drugiej osoby.

Szczególną wagę należy przywiązywać do tego co i w jaki sposób mówimy o różnicach. Bądźmy ostrożni z opowiadaniem dowcipów w obecności dzieci. Nasze żarty często nie są przez nie rozumiane tak, jak byśmy chcieli. Humor wymaga umiejętności myślenia abstrakcyjnego, którego nie posiadają dzieci do około ósmego roku życia i w konsekwencji przyjmują one za pewnik to, co słyszą.

Maluchy najszybciej uczą się przez doświadczanie, dlatego warto zabierać nasze pociechy w różne miejsca i dbać o różnorodność kontaktów. Im więcej sytuacji, w których dzieci poznają odmienne środowiska, kultury czy wartości, tym lepiej. Dzięki temu tolerancja kształtuje się u nich w zupełnie naturalny sposób.

Kiedy dziecko zaczyna zadawać mnóstwo pytań, zainteresuje się również różnicami między ludźmi. Odpowiadajmy na jego pytania uczciwie, ale z szacunkiem dla drugiej osoby.

Bardzo ważnym elementem w nauce tolerancji, jest szanownie i akceptowanie różnic wśród najbliższych. Małżeństwo, to połączenie dwóch osób z zupełnie różnych rodzin, które w pewnych aspektach są podobne, a w innych mogą być wręcz przeciwstawne. Jeśli nie wyśmiewamy swoich poglądów, nie dokuczamy z powodu wad i przywar, wieku, wyglądu, zainteresowań i upodobań, to swoją postawą pokazujemy dziecku, że te różnice są dobre i potrzebne.

Wychowujmy dziecko tak, aby czuło się dobrze samo ze sobą. Dzieci, które nie akceptują siebie, często też nie akceptują innych. Starajmy się nie wyróżniać jednej pozytywnej cechy u dziecka i unikajmy przyklejania negatywnych etykiet (leniuch, bojaźliwa trusia itp.). Chcąc nauczyć naszą pociechę tolerancji, zadbajmy w pierwszej kolejności o to, by ona sama czuła się szanowana i doceniana.

Nadmierna skłonność do gloryfikowania również nie jest wskazana, bowiem budzi w dziecku niepotrzebne poczucie wyższości i oczekiwanie, że cały świat będzie podzielał zachwyt rodziców. Chwalmy, ale mądrze. Jeśli zauważymy, że nasz synek czy córeczka przejawia skłonności do nietolerancji, szydzi z innych dzieci tylko dlatego, że są grubsze, słabsze, nie mają markowych spodni, telefonu komórkowego czy komputera, reagujmy. Warto zastanowić się przy tej okazji, skąd w naszym ukochanym taka niechęć oraz agresja i czy nie ma w tym przypadkiem naszej winy? Rozmawiajmy, tłumaczmy, przekonujmy. Nie akceptujmy braku tolerancji dla otoczenia. Wspierajmy zachowania świadczące o szacunku i tolerancji wobec innych, pamiętając, iż zawsze najważniejszy jest przykład. Zachowania rodziców, ich stosunek do innych są kluczowe dla kształtowania poglądów i zachowań młodego człowieka.  

Anna Czajkowska
pedagog, logopeda
www.logopedzi.pl

Uważasz, że ten tekst jest wart przeczytania? Poleć go znajomym:

Oceń:

Wysyłam Twój głos!
Ocena: 3,00 z 5. Głosów: 2
Kliknij w gwiazdki, żeby dodać swój głos.
reklama