reklama
Odruchy niemowlęcia. Prawidłowe i nieprawidłowe

Odruchy niemowlęcia. Prawidłowe i nieprawidłowe

W okresie życia płodowego u dziecka pojawia się szereg odruchów, których zadaniem jest ułatwić dziecku przetrwanie. Każdy z nich jest ważny i potrzebny, ale tylko na pewnym etapie rozwoju.

Później powinien zaniknąć i ustąpić miejsca kolejnym odruchom – dojrzalszym, dzięki którym dziecko może w coraz większym stopniu sprawować kontrolę nad swoim ciałem. Niestety czasami zdarza się, że te odruchy nie wygaszają się wówczas, gdy na to czas, a ich przedłużająca się obecność utrudnia funkcjonowanie dziecku.

Po co te odruchy?

Odruchy są niezależne od naszej woli. W odpowiedzi na bodziec pojawiają się automatycznie. Ich celem jest taka reakcja organizmu, która ułatwi przejście przez kanał rodny, a potem przytrzymanie się rodzica czy naukę pełzania, raczkowania, chodzenia. Po narodzinach lekarz sprawdza, czy dziecko posiada szereg odruchów – jest to informacja o stanie jego układu nerwowego. Ich obecność u starszego dziecka pokazuje z kolei, że układ nerwowy na pewnym poziomie ma problem. Z reguły jest on niewielki, bo umiejętność przystosowania się organizmu do warunków i ograniczeń jest ogromna, często też tego rodzaju problemy są kompensowane. Odruchów jest bardzo wiele, są takie, które  utrzymują się przez całe życie, jak odruch połykania, rogówkowy czy nadbrwiowy, jednak jest kilka takich odruchów, które wpływają na ważne umiejętności z punktu widzenia rozwoju dziecka, bo utrudniają mu koncentrację, ograniczają sprawność motoryczną, uniemożliwiają panowanie nad emocjami. Tym odruchom warto przyjrzeć się bliżej i w razie zaobserwowania, że dziecko w pewnych sferach funkcjonuje gorzej, poszukać pomocy w formie odpowiedniej terapii.

Odruch Moro

To chyba najlepiej znany odruch, pojawia się już w 9 tygodniu po poczęciu, a wygasić powinien się między 2 a 4 miesiącem życia. W odpowiedzi na nagły, niespodziewany bodziec (głośny dźwięk, szarpnięcie kocyka, na którym dziecko leży, zmianę pozycji głowy, gwałtowny ruch trzymającej osoby) dziecko wykonuje całą sekwencję ruchów: pobudzone oddycha szybciej, na chwilę zamiera w bezruchu, potem wypuszcza powietrze (często towarzyszy temu krzyk) i wykonuje ruch obejmujący rękami.

Odruch Moro to uaktywnienie reakcji walki lub ucieczki, więc towarzyszy temu uwolnienie adrenaliny i kortyzolu (zwanych też hormonami stresu), szybkie oddychanie, przyspieszona akcja serca i wzrost ciśnienia krwi. Jest to instynktowna reakcja na zagrożenie, z wiekiem powinna zostać zastąpiona przez dojrzalszy odruch Straussa – wzdrygnięcie się.

To odruch, który wydaje się być jakoś powiązany z każdym ze zmysłów, więc jeśli nie wygasi się, to dziecko za każdym razem, gdy napotyka na zaskakujący bodziec, reaguje w przesadzony sposób, a to sprawia, że:

  • nie lubi dotyku, zwłaszcza niespodziewanego,
  • ma kłopoty z układem przedsionkowym, co objawia się jako choroba lokomocyjna, trudności z opanowaniem jazdy na rowerze i łyżwach, nieskoordynowane ruchy,
  • ma kłopoty z postrzeganiem – widzi zarys, ogół, a pomija szczegóły, co utrudnia pisanie i czytanie,
  • łatwo męczy mu się wzrok, bolą oczy od patrzenia na czarne litery na białym tle,
  • jest nadwrażliwe na dźwięki, ma trudności z izolowaniem dźwięków,
  • ma niską wytrzymałość, obniżoną odporność, alergie,
  • nie lubi zmian, czasami ma trudności z opanowaniem emocji, które są zmienne.

Odruch Palmara – dłoniowo-chwytny

Pojawia się w 11 tygodniu życia płodowego, wygasza między 2 a 3 miesiącem życia. Lekki dotyk dłoni powoduje silne zaciśnięcie palców – odruch ten zastępuje świadome rozluźnianie palców i chwyt pęsetkowy. Jest wyraźne połączenie tego odruchu z odruchem ssania. Możliwe skutki przetrwałego odruch Palmara, to:

  • słaba sprawność dłoni i palców, trudności w pisaniu, zbyt silne zaciskanie dłoni na ołówku,
  • trudności w mówieniu, dziecko podczas mówienia porusza dłońmi,
  • poruszanie ustami w czasie pisania lub rysowania.

Asymetryczny toniczny odruch szyi, czyli ATOS

Pojawia się w 18 tygodniu życia płodowego, a wygasza w 6 miesiącu życia. Obrócenie głowy dziecka w bok powoduje automatyczne wyprostowanie ręki i nogi po tej stronie, w którą została zwrócona głowa, a zgięcie kończyn po stronie przeciwnej. Jego rolą jest umożliwienie dziecku „ćwiczeń” jeszcze przed narodzinami, a i potem pełni ważną rolę w koordynacji ruchowo-wzrokowej, co w przyszłości ma umożliwić świadome dotykanie widzianych przedmiotów. Przetrwały ATOS jest przyczyną:

  • zachwiania równowagi przy ruchach naprzemiennych,
  • kłopotów z przekraczaniem linii środka,
  • niewykształcania się lateralizacji,
  • trudności z pisaniem, zwłaszcza przepisywaniem z tablicy, ale też wszelką wypowiedzią pisemną,
  • zbyt silnego nacisku na pióro w czasie pisania, brzydkiego pisma.

Symetryczny Toniczny Odruch Szyi – STOS

Pojawia się między 6 a 9 miesiącem życia i powinien wygasić się między 9 a 11 – jest to odruch pomostowy pomiędzy odruchami pierwotnymi a posturalnymi. Aktywizuje się w pozycji na czworaka i wspomaga raczkowanie – zmiana pozycji głowy powoduje ugięcie rąk i wyprostowanie bioder. Jeśli nie wygaśnie o czasie, to:

  • dziecko ma nieprawidłową sylwetkę, garbi się podczas siedzenia,
  • ma zaburzoną koordynację oko-ręka,
  • przepisuje wolno,
  • porusza się niezgrabnie, ma trudności w czasie gier i zabaw.

Moje dziecko ma takie lub podobne trudności

Jeśli widzisz, że dziecko ma tego typu trudności, warto sprawdzić, czy nie ma odruchów przetrwałych oraz czy pojawiły się odruchy posturalne (czasem odruchy pierwotne wygasają, a mimo to po nich nie następują odruchy posturalne). Diagnoza i ćwiczenia mogą podnieść jakość życia dziecka, poprawić jego umiejętność uczenia się i funkcjonowania wśród innych. Diagnozę stawiają i program ćwiczeń dobierają specjaliści, w Polsce zajmują się tym terapeuci pracujący wg. programu INPP dr Sally Goddard. Listę terapeutów można znaleźć na stronie Instytutu.

Joanna Górnisiewicz

Uważasz, że ten tekst jest wart przeczytania? Poleć go znajomym:

Oceń:

Wysyłam Twój głos!
Ocena: 4,50 z 5. Głosów: 2
Kliknij w gwiazdki, żeby dodać swój głos.
reklama