Słownik medyczny:
AIDS (ang. Acquired Immunodeficiency Syndrome): końcowe stadium zakażenia wirusem HIV. Chory ma bardzo niski poziom limfocytów CD4, następuje wyniszczeniem układu odpornościowego, częste choroby tzw. wskaźnikowe (niektóre formy nowotworów, grzybic, nietypowe zapalenia płuc) mogące zakończyć się śmiercią pacjenta.
AFP (alfa- fetoproteina): jest to rodzaj białka, które jest produkowane jedynie przez komórki płodowe oraz zarodkowy pęcherzyk żółciowy. U dorosłego człowieka występuje wyłącznie u kobiet w okresie ciąży. Zbyt wysokie stężenie alfaproteiny w czasie ciąży może oznaczać ciążę bliźniaczą, wady cewy nerwowej płodu lub obumarciu ciąży, zaś zbyt niskie – o występowaniu zespołu Downa u płodu.
anemia: czyli niedokrwistość, jest to zespół objawów występujących przy niskim poziomie hemoglobiny i erytrocytów we krwi. Najczęstsze objawy anemii to bladość powłok skórnych, duszność, osłabienie, zmęczenie. Anemia może mieć różne przyczyny, niekiedy jest następstwem chorób przewlekłych; zawsze powinna być leczona pod opieką lekarza.
antygen (ag) Hbs: wysoki poziom tego antygenu świadczy o zakażeniu wirusem HBV, czyli wirusowym zapaleniu wątroby typu B (WZW B).
białko PAPP-A: osoczowe białko ciążowe (A-Pregnancy Associated Plasma Protein), które powstaje w trofoblaście. Stężenie tego białka w osoczu rośnie do czasu porodu. Poziom białka świadczy o wydolności łożyska, a jego zbyt wysoki poziom może świadczyć o pojawieniu się u dziecka zespołu Downa.
CUN (centralny układ nerwowy), inaczej OUN (ośrodkowy układ nerwowy), najważniejsza część układu nerwowego człowieka; składa się z mózgowia i rdzenia kręgowego. Poszczególne części CUN odpowiadają za odruchy bezwarunkowe (m.in. oddychanie, praca serca, koordynacja ruchowa), równowagę ciała, analizę wzrokową i słuchową, instynkty (głód, pragnienie, termoregulacja i inne), pamięć, emocje i przetwarzanie bodźców na odczucia oraz inne ważne dla organizmu funkcje.
cukrzyca ciążowa: rodzaj cukrzycy występujący u kobiet, które wcześniej nie chorowały na cukrzycę. Spowodowana jest zaburzeniem gospodarki hormonalnej organizmu w czasie ciąży, zazwyczaj ustępuje po porodzie, jednak w przyszłości może powrócić lub zwiększyć ryzyko zachorowania u kobiety na cukrzyce typu 2. Cukrzyca w ciąży jest zagrożeniem dla matki i dziecka: może spowodować wady rozwojowe u płodu a nawet być przyczyną poronienia. Wymaga stałej kontroli lekarskiej, prawidłowo leczona zwykle nie jest problematyczna.
cytologia: przesiewowe badanie ginekologiczne, które powinno być przeprowadzane u każdej kobiety co najmniej raz w roku i 2-3 krotnie w czasie ciąży. Badanie polega na pobraniu rozmazu z części pochwowej szyjki macicy i ocenie komórek nabłonka w pobranym materiale, pozwala wykryć zmiany przedrakowe lub raka szyjki macicy w stadium klinicznie bezobjawowym, co daje szansę całkowitego wyleczenia.
czynnik Rh: łącznie z grupą krwi (A, B, AB lub 0) określa zgodność krwi przy przetaczaniu. Ponadto jeżeli istnieje niezgodność w zakresie tego czynnika między matką a płodem, może to prowadzić do tzw. konfliktu serologicznego, który może wywołać chorobę hemolityczną płodu.
czynnik WR: tzw. odczyn Wassermana, jest oznaczeniem na nosicielstwo kiły (pozytywny wynik oznacza zakażenie). Choroba ta zagraża zdrowiu, a nawet życiu płodu.
EKG: elektrokardiografia, badanie wykorzystywane do pomiaru pracy serca matki poprzez zapis zwany elektrolardiogramem. Badanie wyklucza ewentualne wady serca mamy w czasie ciąży.
fE3 (tzw. wolny estriol): organiczny związek chemiczny, jest ludzkim hormonem steroidowym; wzrost jego poziomu następuje w okresie ciąży, jest on produktem płodu i łożyska. Utrzymujące się niskie lub gwałtownie spadające poziomy estriolu sugerują stan zagrożenia płodu. W połączeniu z innymi oznaczeniami, pomiar wolnego estriolu może być użyteczny przy ocenie ryzyka wystąpienia zespołu Downa, zespołu Edwardsa i wad cewy nerwowej.
fenyloketonuria: jest to choroba wrodzona, uwarunkowana genetycznie. Polega na gromadzeniu się w organizmie i toksycznym wpływie aminokwasu - fenyloalaniny. Przyczyną choroby jest mutacja genu, natomiast jej skutkiem może być uszkodzenie mózgu.
gestoza (zatrucie ciążowe): zespół objawów chorobowych, do których zalicza się nadciśnienie tętnicze, białkomocz i obrzęki. Choroba pojawia się zwykle w drugiej połowie ciąży, stanowi zagrożenie życia dla matki i dziecka, może skutkować rzucawką.
hCG (gonatropina komórkowa): ang.
human chorionic gonadotropin, hormon obecny wyłącznie w ciąży, produkowany przez zarodek i łożysko. HCG utrzymuje działanie ciałka żółtego i podtrzymuje produkcję progesteronu. Oznaczenie poziomu hormonu jest stosowane przy badaniu potwierdzenia ciąży (także w testach ciążowych).
HIV (ang.
human immunodeficiency virus): ludzki wirus niedoboru odporności, czynnik wywołujący AIDS. Zakażenie wirusem jest możliwe poprzez krew oraz płyny ustrojowe człowieka; matka będąca nosicielką wirusa może zarazić dziecko, karmiąc je piersią.
kariotyp: to zestaw chromosomów zawierających DNA, czyli kompletną informację na temat budowy ciała i rozwoju człowieka. Posiadamy 23 pary chromosomów (jedna para decyduje o płci). Badanie kariotypu wyklucza wady genetyczne u dziecka.
kosmówka: jest zewnętrzną błoną płodową, osłania ciało zarodka/ płodu oraz pozostałe błony płodowe (owodnia, omocznia, pęcherzyk żółciowy). Składa się z ektodermy i mezodermy; prawidłowy rozwój kosmówki świadczy o właściwym
KTG (kardiotokografia): badanie przeprowadzane w ciąży i podczas porodu; jest to jednoczesny zapis skurczów macicy matki oraz monitorowanie akcji serca dziecka. Badanie to pozwala szybko wykryć ewentualne zagrożenia zdrowia i życia płodu.
morfologia: jedno z najbardziej podstawowych badań krwi, które wykonuje się wielokrotnie w ciągu życia człowieka, a dość często u kobiet w ciąży. Badanie to polega na ocenie elementów morfotycznych krwi, czyli np. ilość poszczególnych elementów układu białokrwinkowego (limfocyty, granulocyty, monocyty) i ma na celu sprawdzenie, czy w organizmie nie ma np. stanu zapalnego.
mukowiscydoza: choroba wrodzona, genetyczna, polegająca na zaburzeniu wydzielania przez gruczoły wewnątrz wydzielnicze w układzie pokarmowym i/ lub oddechowym. Zaburzenia te prowadzą do przewlekłych stanów zapalnych, a w rezultacie do uszkodzenia płuc i wtórnej cukrzycy.
różyczka: choroba zakaźna wywołana przez wirus różyczki, bardzo niebezpieczna u kobiet pierwszym trymestrze ciąży, ponieważ może prowadzić do uszkodzenia płodu i poważnych wad rozwojowych dziecka.
rzucawka ciążowa: zaawansowane stadium zatrucia ciążowego (gestoza), jest to stan zagrożenia zdrowia i życia zarówno dla matki – kobiety w ciąży, oraz dziecka – płodu. Atak rzucawki zaczyna się od utraty przytomności, następnie u chorej drgają mięśnie twarzy, następuje oczopląs i szczękościsk, pojawiają się skurcze mięśni oddechowych przepony i krtani, co może doprowadzić do sinicy i bezdechu. Atak choroby zwykle prowadzi do śpiączki.
toksoplazmoza: choroba zakaźna odzwierzęca, głównymi nosicielami są koty. Można się nią zarazić przez spożywanie surowego mięsa i wędlin, a także kontakt z ziemią (np. przy sadzeniu roślin) i kocimi odchodami (sprzątanie kuwety). Szczególnie niebezpieczna dla kobiet w ciąży, gdyż może prowadzić do ciężkich wad rozwojowych (m.in. wodogłowia, wady siatkówki oka, uszkodzenia wątroby).
trofoblast: warstwa komórek zewnętrznej błony płodowej, pojawia się we wczesnym stadium rozwoju zarodka. Trofoblast wspomaga tworzenie się łożyska oraz transportowanie przez nie substancji odżywczych.
TSH (tyreotropina) – ang.
thyroid-stimulating hormone, hormon wytwarzany przez przysadkę mózgową, który reguluje wydzielanie hormonów tarczycy. Zbyt małe jego stężenie powoduje nadczynność, a zbyt małe niedoczynność tarczycy. Prawidłowy poziom TSH jest niezmiernie istotny w ciąży, ponieważ wpływa on na rozwój płodu, zwłaszcza wzrost kości i prawidłowe kształtowanie się OUN.
WZW B (wirusowe zapalenie wątroby typu B): choroba zakaźna, będąca wynikiem zarażenia wirusem HBV. Do zakażenia może dojść przez krew lub płyny ustrojowe, dochodzi wówczas do rozległego zapalenia wątroby, które może przejść w stan przewlekły- wówczas jest bardzo trudne do wyleczenia. Obecnie stosuje się obowiązkowe szczepionki przeciw wirusowi: pierwsza dawka aplikowana jest już w pierwszej dobie życia dziecka.
WZW C (wirusowe zapalenie wątroby typu C): nieuleczalna choroba zakaźna, która powstaje na skutek zakażenia wirusem HCV. Zarażenie prowadzi najczęściej do pojawienia się nowotworu i marskości wątroby. Przenosi się głównie poprzez krew osoby zarażonej. Niestety na HCV nie ma jeszcze szczepionki, więc choroba ta jest bardzo groźna, zwłaszcza dla kobiet w ciąży i małych dzieci.
zatrucie ciążowe: patrz gestoza
zespół Downa (
trisomia 21): zespół wrodzonych wad, który spowodowany jest obecnością dodatkowego chromosomu 21. Do cech charakterystycznych tego zespołu należą m.in.: umiarkowana niepełnosprawność intelektualna, krótsze kończyny, migdałowaty kształt oczu, osłabione napięcie mięśniowe. Często występują również wrodzone wady serca, refluks, choroby tarczycy, nawracające infekcje układu oddechowego.
zespół Edwardsa (
trisomia 18): zespół wad wrodzonych występujący w powodu dodatkowego chromosomu 18. Zespół charakteryzuje się bardzo poważnymi wadami, takimi jak niedorozwój mózgu, twarzoczaszki, serca, układu pokarmowego czy nerek. W przypadku wystąpienia tych wad często dochodzi do samoistnego poronienia, zaś często płód dotknięty tą chorobą nie ma szans na przeżycie, więc lekarze zalecają usunięcie ciąży.