Poród może być doświadczeniem pięknym, trudnym, intensywnym albo wszystkim naraz. U części kobiet to, co wydarzyło się podczas ciąży, porodu lub tuż po nim, pozostawia jednak znacznie głębszy ślad. Eksperci zwracają uwagę, że zespół stresu pourazowego związany z porodem, określany jako CB-PTSD (childbirth-related PTSD), nadal bywa niedostatecznie rozpoznawany.

Problem opisali naukowcy na łamach „British Journal of General Practice”. Zwracają uwagę, że choć trauma porodowa coraz częściej pojawia się w zaleceniach dotyczących opieki nad kobietami po porodzie, lekarzom nadal brakuje prostych i dobrze sprawdzonych narzędzi pomagających ocenić, czy kobieta może doświadczać PTSD związanego z porodem.

Nie tylko „bardzo trudny poród”

To jedna z najważniejszych informacji dla rodziców: trauma porodowa jest doświadczeniem subiektywnym.

Oznacza to, że PTSD związane z porodem może rozwinąć się również wtedy, gdy z medycznego punktu widzenia poród został uznany za prawidłowy i nie doszło do poważnych komplikacji. Znaczenie ma nie tylko to, co się wydarzyło, ale również to, jak kobieta tego doświadczyła: czy czuła się bezpieczna, czy wiedziała, co się dzieje, czy miała poczucie wpływu i czy otrzymała odpowiednie wsparcie.

Ryzyko może zwiększać m.in. wcześniejsze doświadczenie traumy, problemy ze zdrowiem psychicznym czy brak wystarczającego wsparcia. Z kolei dobra komunikacja z personelem, poczucie zaopiekowania i wysokiej jakości opieka położnicza mogą działać ochronnie, nawet wtedy, gdy podczas porodu dochodzi do komplikacji.

Jak może wyglądać PTSD po porodzie?

O PTSD związanym z porodem można mówić wtedy, gdy traumatycznemu doświadczeniu związanemu z ciążą, porodem lub okresem po porodzie towarzyszą utrzymujące się co najmniej miesiąc charakterystyczne objawy.

Mogą to być m.in.:

• powracające, natrętne wspomnienia lub poczucie ponownego przeżywania wydarzeń,
• unikanie rozmów, miejsc czy sytuacji przypominających o porodzie,
• silne napięcie i nadmierna czujność,
• zmiany nastroju i sposobu myślenia związane z doświadczeniem porodu.

Szacowana częstość występowania PTSD związanego z porodem wynosi około 4,7 proc. kobiet po porodzie. To oznacza, że nie jest to doświadczenie marginalne.

Czasem łatwo pomylić je z depresją

Autorzy publikacji zwracają uwagę na jeszcze jeden problem. Objawy traumy po porodzie nie zawsze zostają prawidłowo rozpoznane.

W jednym z badań brytyjscy lekarze, oceniając opis przypadku kobiety z objawami CB-PTSD, często rozpoznawali przede wszystkim depresję. Tymczasem depresja i PTSD mogą współistnieć, ale wymagają odpowiedniej diagnostyki i nie zawsze tego samego leczenia.

Dlatego tak ważne jest, aby podczas wizyt po porodzie nie pytać wyłącznie o obniżony nastrój czy zmęczenie, ale także o samo doświadczenie porodu i to, co kobieta czuje, kiedy do niego wraca myślami.

„Przecież wszystko dobrze się skończyło” nie zawsze pomaga

To zdanie wiele kobiet słyszy po trudnym porodzie. Dziecko jest zdrowe, mama wyszła ze szpitala, więc otoczeniu może wydawać się, że temat jest zamknięty. Tymczasem dla kobiety przeżycie może nadal być bardzo żywe.

Nieleczone PTSD związane z porodem może wpływać nie tylko na samopoczucie matki, ale również na jej korzystanie z opieki medycznej i decyzje dotyczące kolejnych ciąż. Niektóre kobiety unikają później kontaktu z ochroną zdrowia, inne odczuwają ogromny lęk przed kolejnym porodem. Dlatego zamiast przekonywać kobietę, że „najważniejsze, że dziecko jest zdrowe”, warto po prostu zapytać: Jak ty się czujesz z tym, co wydarzyło się podczas porodu?

Potrzebne są lepsze sposoby rozpoznawania traumy porodowej

Brytyjscy eksperci podkreślają, że potrzebne są dalsze badania nad tym, jak najlepiej rozpoznawać PTSD związane z porodem w podstawowej opiece zdrowotnej.

Samo zadanie dwóch czy trzech pytań może nie wystarczyć. Ważne jest również to, kiedy i w jaki sposób są zadawane. Dla części kobiet rozmowa o porodzie kilka tygodni po jego zakończeniu może być bardzo trudna, a źle przeprowadzona może wręcz zwiększyć dyskomfort.

Autorzy publikacji postulują więc stworzenie i sprawdzenie narzędzi, które pomogłyby lekarzom rozpoznawać kobiety potrzebujące dalszej pomocy i kierować je do odpowiedniego specjalistycznego wsparcia.

Warto pamiętać

Trudne emocje po porodzie nie oznaczają automatycznie PTSD. Sam poród jest ogromnym doświadczeniem fizycznym i emocjonalnym, a pierwsze tygodnie z dzieckiem bywają bardzo obciążające.

Jeśli jednak wspomnienia z porodu nie słabną, wywołują silny lęk, pojawiają się koszmary, unikanie wszystkiego, co przypomina o porodzie, poczucie ciągłego zagrożenia albo objawy utrudniają codzienne funkcjonowanie, warto porozmawiać o tym z psychologiem, psychiatrą lub lekarzem. Nie trzeba czekać, aż „samo przejdzie”.

Źródło: Megan Foreman i wsp., Diagnosing in the dark: childbirth-related post-traumatic stress disorder and the GP evidence gap, „British Journal of General Practice”, 2026, 76(770):426–428.