Rozwój psychoruchowy wcześniaków

Rozwój wcześniaka - metody obserwacji, powody do niepokoju

Kiedy powinno podnosić głowę? Kiedy siadać? Ile powinno ważyć? Jeszcze nie chodzi... - martwią się rodzice każdego dziecka (no, może każdego pierwszego dziecka). Rodzice dzieci urodzonych przedwcześnie mają zmartwienie podwójne: opanowywanie przez ich dziecko tych czy innych umiejętności, jest często pierwszym dowodem na to, że maluszek rozwija się prawidłowo a jego mózg i organy nie zostały uszkodzone. Co zatem warto wiedzieć na temat rozwoju wcześniaka?

Wiek korygowany

Pewnym ułatwieniem dla oceny rozwoju dziecka może być pojęcie wieku korygowanego. Od wieku dziecka odejmuje się czas, jaki dzielił poród rzeczywisty od wyznaczonego terminu. I tak na sześciomiesięcznego malucha, urodzonego dwa miesiące przed terminem, trzeba raczej patrzeć jak na czteromiesięcznego szkraba i oczekiwać stosownych do tego wieku umiejętności - tak kolejności, jak i adekwatności do wieku. (np. może zacząć chodzić nie w dwunastym, a trzynastym miesiącu życia.

Pamiętaj, że tak naprawdę trudno jest przewidzieć kalendarz postępów wcześniaka, każdy bowiem maluch ma inny start, inne warunki, a i tempo rozwoju. Na szczęście owe różnice pomiędzy wcześniakami a dziećmi urodzonymi w terminie wyrównują się z biegiem czasu – i najczęściej są widoczne tylko w pierwszych miesiącach życia.

reklama

Rozwój psychoruchowy wcześniaka

Ocena rozwoju psychoruchowego wcześniaka jest skomplikowana.  Ani lekarze, ani poradniki nie są w pełni zgodne – zdarza się, że podany czas nabywania danej umiejętności przez dziecko różni się nawet o dwa miesiące między poszczególnymi źródłami. 

Wiadomo też, że nawet dzieci urodzone podręcznikowo, w 40. tygodniu ciąży, mają różne tempo rozwoju, często uzależnione genetycznie, a nie tylko środowiskowo. Nie należy dzieci porównywać między sobą, gdyż powoduje to tylko sporo stresów u rodziców. Absolutnie nie powinno się więc porównywać wcześniaka do dziecka urodzonego o czasie, ponieważ jest on od początku narażony na uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, a pierwsze miesiące życia spędza w bardzo niekorzystnych dla siebie warunkach życia.

Ze względu na to, że dzieci te są w grupie ryzyka, należy uważnie obserwować ich rozwój psychoruchowy i w razie potrzeby – stymulować lub rehabilitować. Także i w ocenie rozwoju psychoruchowego należy posługiwać się wiekiem skorygowanym dziecka (do mniej więcej 18 miesiąca życia), zaleca się też aby systematycznej oceny rozwoju dokonywać do 5, a nawet 8 roku życia.

W grupie największego ryzyka znajdują się dzieci:

  • o masie ciała poniżej 1500 g,
  • urodzone przed 32. tygodniem ciąży,
  • poniżej 3 punktów w skali Apgar w 5 minucie życia,
  • po przebytych w okresie noworodkowym krwawieniach dokomorowych i okołokomorowych,
  • ze zmianami  niedotlenieniowo-niedokrwiennymi w mózgu (leukomalacja),
  • z odchyleniami neurologicznymi podczas badań w okresie noworodkowym,
  • po zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych,
  • z hiperbilirubinemią w okresie noworodkowym.

Co powinno niepokoić rodziców wcześniaka?

W rozpoznaniu zaburzeń niezwykle istotne są obserwacje rodziców, którzy wszystkie swoje obawy, wątpliwości i niepokoje związane z rozwojem pociechy powinni zgłaszać lekarzowi. Oczywiście nie należy na siłę doszukiwać się w dziecku nieprawidłowości, ale jeśli dziecko:

  • często jest niespokojne, źle sypia, ciągle płacze,
  • jest zbyt spokojne, senne, nie sygnalizuje głodu lub niewygody,
  • nie nawiązuje kontaktu wzrokowego, nie reaguje na widok najbliższych,
  • nie wodzi wzrokiem za zabawkami,
  • nie reaguje na głośne dźwięki,
  • wygina się do tyłu, mocno odgina głowę, pręży się,
  • cały czas ma dłonie zaciśnięte w pięści,
  • jest wiotkie, nie podejmuje prób trzymania głowy,
  • jego ciało układa się niesymetrycznie, wygląda jak “rogalik”,
  • nie chce jeść, nie przybiera na wadze, często ma biegunki,
  • bardzo męczy się podczas jedzenia,

należy poinformować o tym lekarza. Takie objawy mogą (ale nie muszą!) sygnalizować, że trzeba dziecko poddać uważnej obserwacji lub dodatkowym badaniom.

Skale i metody diagnozowania zaburzeń

Jak diagnozuje się rozwój dziecka? Stosuje się różne metody i skale, poniżej opisujemy najpopularniejsze z nich. Warto podkreślić, że badania diagnostyczne i wczesna rehabilitacja nie naraża dziecka na żadne ryzyko, a wczesna i systematyczna rehabilitacja uszkodzonych struktur mózgowych daje możliwość całkowitego zniwelowania niewielkich uszkodzeń bądź poprawy jakości życia w przypadku uszkodzeń większych.

Testy Bühler-Hetzer dla małych dzieci

analizują one:

  • recepcję zmysłową (pobudliwość zmysłów),
  • ruch ciała (spontaniczna ruchliwość, opanowanie ciała),
  • aspekt społeczny (kontakt wzrokowy, werbalny z innym człowiekiem),
  • uczenie się, opanowanie materiału, “twórczość duchową”.

Ich wadą jest brak standaryzacji oraz mało danych o ich trafności.

Skale rozwojowe Gesella

uwzględniają one zachowania: motoryczne, adaptacyjne,  językowe, społeczne). Uważane za przestarzałe i mało rzetelne.

Bayley-Scales of Infant Development

dotyczą pierwszych 3 lat życia dziecka. Składają się z trzech części:

  • skala oceny umysłowej (Mental Scale) diagnozuje możliwości intelektualne: rozwój mowy, uczenia się, pamięci, komunikacji słownej, umiejętności rozwiązywania problemów,
  • skala rozwoju fizycznego (Motor Scale) ocenia aktywność i koordynację ruchową;
  • skala oceny społecznej (Infant Behavior Record) ocenia zachowania społeczne i stan emocjonalny dziecka).

Są dobrze wystandaryzowane, ale stanowią niejako tylko wskazówkę, w czym dziecko odbiega od normy i nie dają możliwości zaplanowania terapii. Dostępne tylko w języku angielskim.

Test Denver

pozwala określić, czy rozwój dziecka jest opóźniony i bada:

  • motorykę ogólną,
  • motorykę precyzyjną i adaptacyjną,
  • mowę,
  • kontakty społeczne

Skala rozwoju psychomotorycznego dziecka według Brunet-Lézine

od urodzenia do 3 roku życia. Ocenia wiek rozwojowy w zakresie:

  • postaw i lokomocji,
  • koordynacji wzrokowo-ruchowej,
  • mowy,
  • kontaktów społecznych

Monachijska Funkcjonalna Diagnostyka Rozwojowa

służy do wykrywania opóźnień i deficytów rozwojowych. Każdemu miesiącowi życia przyporządkowano takie zachowania, jakie pojawiają się u 90% badanych dzieci.

Neurokinezjologiczna diagnostyka i terapia metodą V. Vojty

najczęściej stosowana w Polsce metoda, która pozwala nie tylko na wczesną diagnostykę rozwoju neurologicznego, ale także pozwala na zaplanowanie terapii.

Neurorozwojowa terapia NDT B. K. Bobath

oceny dokonuje się podczas obserwacji spontanicznej aktywności dziecka w ośmiu pozycjach, metoda umożliwia usprawnianie prawidłowych odruchów, a nieprawidłowe hamuje, normalizuje też nadmierne napięcie mięśniowe.

Konsekwencje uszkodzeń mózgu u wcześniaka

  • zaburzenia rozwoju psychoruchowego: rozwój dysharmonijny (pewne umiejętności dziecko osiąga zgodnie z normami, inne zbyt późno), rozwój opóźniony (ważne te etapy rozwoju dziecko osiąga znacznie później niż przewidują normy),
  • mózgowe porażenie dziecięce (zespół różnorodnych zaburzeń napięcia mięśni, czynności ruchowych, postawy),
  • uszkodzenie wzroku lub słuchu,
  • zaburzenia emocjonalne (nadmierna aktywność, ADHD, zaburzenia uwagi i koncentracji),
  • deficyty powodujące trudności w nauce (dysleksja, dysgrafia).

Dlatego też ocena neurologiczna wcześniaka jest tak ważna i choć nawet największym specjalistom trudno w przypadku małego dziecka cokolwiek rokować, to warto zadbać, aby zostało ono przebadane przez neurologa w kolejnych miesiącach życia, a szczególnie w 40 tygodniu od poczęcia (czyli w momencie narodzin według wieku skorygowanego) oraz w 12 miesiącu wieku skorygowanego.

Rozwój somatyczny wcześniaka

Rozwój somatyczny ocenia się, porównując wyniki pomiarów ze specjalnie opracowanymi normami. Umożliwia to stwierdzenie, czy stan zdrowia dziecka, jego sposób żywienia, stopień rozwoju, są prawidłowe, czy też odbiegają od normy, a zatem wymagają szczegółowych badań zmierzających do odnalezienia przyczyny zbyt niskiej/zbyt wysokiej wagi lub wzrostu.

Takim porównaniom służą siatki centylowe.

Zanim jednak rodzic wcześniaka sięgnie po takie siatki, musi znać pojęcie “wiek skorygowany”. Oznacza ono, że wiek dziecka liczymy od dnia, w którym dopiero miało się urodzić. Od wieku kalendarzowego odejmujemy tyle tygodni ile brakowało ich w momencie narodzin do pełnych 40 tygodni trwania ciąży. Czyli wiek skorygowany = wiek metrykalny + brakujące tygodnie do terminu porodu. Na przykład dziecko urodzone w 28 tygodniu ciąży po przeżyciu 16 tygodni ma według wieku skorygowanego dopiero 4 tygodnie (40 tygodni + 4), chociaż poza łonem matki przebywa już  16 tygodni.

Mimo stosowania wieku skorygowanego, siatki centylowe dla dzieci rodzących się o czasie nie są jednak w pełni miarodajne, ponieważ rozwój wcześniaków przebiega w trudniejszych warunkach i jest inny (przede wszystkim wolniejszy). Dlatego opracowano siatki centylowe, zależne od ich wieku płodowego, dla dzieci przedwcześnie urodzonych. Zaleca się stosowanie tych siatek do 3 roku życia dziecka.

Siatkami centylowymi dla wcześniaków posługujemy się w taki sam sposób, jak normami dla dzieci  urodzonych o czasie, to znaczy:

  • wybieramy siatkę opracowaną dla danej płci i wieku,
  • na poziomej osi odszukujemy punkt odpowiadający wiekowi dziecka,
  • na osi pionowej zaznaczamy punkt odpowiadający wartości interesującej nas cechy (pomiarowi),
  • wyprowadzamy linie prostopadłe i odszukujemy punkt ich przecięcia.

Najczęściej punkt ten wypada na jednej z zaznaczonych linii. Przyjmuje się, że pasmo pomiędzy 25. a 75. linią centyla wyznacza tzw. wąską normę, znalazłam siatki centylowenatomiast pomiędzy 10. a 90. centylem - tzw. szeroką normę. Jeżeli wynik dziecka znajduje się poniżej 3 lub powyżej 97 centyla, jest niepokojący i wymaga konsultacji z lekarzem, szczególnie jeśli dziecko gwałtownie zmieniło pozycję centylową. Siatki centylowe mogą być niezwykle pożytecznym narzędziem śledzenia przebiegu wzrastania każdego dziecka w ciągu wielu lat. Nanosząc kolejne wyniki pomiarów jakiejś cechy, otrzymujemy indywidualną krzywą rozwoju. Dzięki temu możemy obserwować, czy nie zostało zahamowane tempo wzrostu, czy nie spadła nadmiernie waga, czy nie zostały zaburzone proporcje między wzrostem a wagą.

Ocena: 4.17 z 5. Ocen: 6

Kliknij, żeby dodać swój głos

Czy ta strona może się przydać komuś z Twoich znajomych? Poleć ją:

Zobacz także

Czym jest skala Apgar i co ocenia u noworodka?

Czym jest skala Apgar i co ocenia u noworodka?

Noworodek wymaga wstępnej oceny stanu zdrowia. Lekarz posługuje się tutaj tzw. skalą Apgar, której wyniki...   Więcej

Wcześniak - kto to taki? Jak wygląda i jakie może mieć problemy?

Wcześniak - kto to taki? Jak wygląda i jakie może mieć problemy?

Prawidłowa ciąża trwa od 38 do 42 tygodni. Każde dziecko urodzone po zakończeniu 37 tygodnia ciąży, bez...   Więcej

Dlaczego rodzą się wcześniaki

Dlaczego rodzą się wcześniaki

Wcześniaki - noworodki urodzone przedwcześnie, bo pomiędzy 22. a 37. tygodniem ciąży - od pierwszych...   Więcej

Co grozi wcześniakom?

Co grozi wcześniakom?

Wcześniak, to jest dziecko, które przyszło na świat pomiędzy 22. a 37. tygodniem ciąży, od pierwszej...   Więcej

Z wcześniakiem PILNIE do specjalisty

Z wcześniakiem PILNIE do specjalisty

Ponieważ bycie wcześniakiem oznacza nie tylko trudniejszy start, ale niesie ze sobą ryzyko konsekwencji...   Więcej

Wcześniak pod opieką lekarską w 1. roku życia

Wcześniak pod opieką lekarską w 1. roku życia

Wcześniak od chwili, kiedy tylko pojawił się na świecie, znajduje się pod opieką neonatologa i innych...   Więcej

reklama

Niezbędniki w dziale niemowlęta