Angina - przyczyny, objawy i leczenie

Angina bakteryjna

Najczęściej wywoływana przez paciorkowce beta-hemolizujące grupy A. Charakterystyczne objawy to:

• silny ból gardła,
• wysoka gorączka,
• powiększone i bolesne węzły chłonne szyjne,
• intensywnie zaczerwienione migdałki z widocznymi czopami ropnymi,
• brak kaszlu i kataru.

W przebiegu szkarlatyny, czyli paciorkowcowej anginy wysypkowej, pojawia się dodatkowo drobnoplamista wysypka oraz charakterystyczny malinowy język.

Angina wirusowa

Wirusowe zapalenie gardła przebiega zwykle łagodniej. Na migdałkach nie obserwuje się typowych czopów ropnych, a jedynie:

• płaskie, drobne naloty,
• przekrwienie gardła,
• często towarzyszący katar, kaszel lub chrypka.

W przypadku tzw. herpanginy, czyli opryszczkowego zapalenia gardła, mogą pojawić się pęcherzyki i nadżerki w jamie ustnej.

Angina najczęściej występuje u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, szczególnie między 4. a 7. rokiem życia. Wynika to z intensywnych kontaktów rówieśniczych oraz dojrzewającego układu odpornościowego, który nie miał jeszcze kontaktu z wieloma drobnoustrojami odpowiedzialnymi za zakażenia gardła.

Zakażenia mogą jednak wystąpić także u młodszych dzieci, młodzieży i dorosłych, zwłaszcza w okresach zwiększonej zachorowalności, takich jak jesień i zima.

Okres wylęgania choroby

Czas od zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów zależy od rodzaju patogenu:

• w przypadku infekcji wirusowych wynosi zazwyczaj od 1 do 3 dni,
• w przypadku anginy paciorkowcowej najczęściej od 2 do 5 dni.

Okres zakaźności

Dziecko chore na anginę może zarażać inne osoby:

• przez cały czas trwania ostrych objawów choroby,
• w przypadku anginy paciorkowcowej zakaźność wyraźnie zmniejsza się po około 24 godzinach od rozpoczęcia skutecznej antybiotykoterapii.

Z tego powodu dziecko z podejrzeniem anginy powinno pozostać w domu do ustąpienia ostrych objawów i rozpoczęcia leczenia, aby ograniczyć szerzenie się zakażenia.

Zapalenie migdałków najczęściej rozpoczyna się nagle i może mieć burzliwy przebieg, zwłaszcza w zakażeniach bakteryjnych. Objawy mogą się różnić w zależności od czynnika wywołującego chorobę, jednak istnieje grupa symptomów wspólnych dla większości przypadków.

Najczęstsze objawy zapalenia migdałków

• ból gardła, nasilający się podczas połykania,
• obrzęk i zaczerwienienie gardła,
• trudności w przełykaniu, czasem nadmierne ślinienie się,
• powiększenie migdałków podniebiennych,
• bolesne, powiększone węzły chłonne szyjne,
• gorączka, często wysoka,
• bóle mięśni i ogólne złe samopoczucie,
• brak apetytu.

Objawy zależne od rodzaju zakażenia

W zależności od czynnika etiologicznego mogą pojawić się dodatkowe charakterystyczne cechy:

• w anginie bakteryjnej obecność czopów ropnych lub ropnego wysięku na migdałkach,
• w anginie wirusowej naloty, drobne pęcherzyki lub nadżerki, często przy współistniejącym katarze i kaszlu,
• w przebiegu szkarlatyny drobnoplamista wysypka oraz charakterystyczny malinowy język.

Rozpoznanie rodzaju anginy na podstawie samych objawów bywa trudne, dlatego w wielu przypadkach konieczna jest ocena lekarska, a czasem wykonanie testów diagnostycznych w kierunku zakażenia paciorkowcowego.

Nieleczona lub niewłaściwie leczona angina, zwłaszcza paciorkowcowa, może prowadzić do poważnych powikłań miejscowych i ogólnoustrojowych.

Do najczęstszych należą:

• zapalenie węzłów chłonnych szyi,
• ropień okołomigdałkowy lub pozamigdałkowy,
• zapalenie ucha środkowego,
• zapalenie zatok.

Angina paciorkowcowa może również prowadzić do powikłań odległych, takich jak:

• ostre kłębuszkowe zapalenie nerek,
• gorączka reumatyczna z zajęciem stawów i zastawek serca.

U części dzieci po zakażeniu paciorkowcami grupy A może rozwinąć się PANDAS, czyli autoimmunologiczne zaburzenie neuropsychiatryczne objawiające się nagłym początkiem tików lub zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych.

Angina może także towarzyszyć innym chorobom, takim jak mononukleoza zakaźna czy, rzadko, choroby hematologiczne, dlatego przedłużający się lub nietypowy przebieg zawsze wymaga kontroli lekarskiej.

Angina wirusowa

Leczenie ma charakter objawowy i obejmuje:

• leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe, takie jak paracetamol lub ibuprofen,
• nawadnianie organizmu,
• lekkostrawną, niedrażniącą dietę,
• preparaty do ssania lub aerozole do gardła, jeśli dziecko potrafi je bezpiecznie stosować,
• odpoczynek i ograniczenie aktywności.

Antybiotyki nie są wskazane w leczeniu anginy wirusowej.

Angina bakteryjna

Wymaga leczenia antybiotykiem dobranym przez lekarza, najczęściej penicyliną lub jej pochodnymi. Antybiotykoterapia:

• skraca czas trwania objawów,
• zmniejsza zakaźność,
• zapobiega groźnym powikłaniom.

Poprawa stanu dziecka następuje zwykle w ciągu 2–3 dni od rozpoczęcia leczenia, jednak antybiotyk należy przyjmować przez pełen zalecony czas, nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej.

Kiedy koniecznie zgłosić się do lekarza?

Pilna konsultacja jest wskazana, gdy:

• dziecko ma wysoką gorączkę i silny ból gardła,
• pojawiają się czopy ropne na migdałkach,
• występują trudności w połykaniu lub oddychaniu,
• objawy nie ustępują lub nasilają się mimo leczenia objawowego,
• angina często nawraca lub ma nietypowy przebieg.