Szkarlatyna u dziecka - objawy, leczenie, powikłania

Szkarlatyna to choroba wywoływana przez paciorkowce grupy A, Streptococcus pyogenes. To te same bakterie, które powodują anginę paciorkowcową. O tym, że pojawia się wysypka, decydują toksyny produkowane przez niektóre szczepy bakterii.

Choroba przenosi się drogą kropelkową, przez kaszel, kichanie, bliski kontakt oraz przez wspólne przedmioty. Okres wylęgania trwa zwykle od 2 do 5 dni. W tym czasie dziecko nie ma jeszcze objawów.

Warto wiedzieć, że przebycie szkarlatyny nie daje odporności na całe życie. Można zachorować ponownie, nawet kilka razy.

Początek choroby bywa nagły i gwałtowny. Dziecko może wyglądać jak przy silnej infekcji wirusowej, ale objawy zwykle są bardziej intensywne.

Najczęstsze objawy szkarlatyny to:

• wysoka gorączka,
• silny ból gardła,
• ból głowy i brzucha,
• nudności lub wymioty,
• powiększone węzły chłonne szyi.

Charakterystyczny jest tzw. malinowy język. Najpierw język jest obłożony białym nalotem, a następnie staje się intensywnie czerwony.

Po 1–2 dniach pojawia się wysypka. Jest drobna, czerwona, szorstka w dotyku, przypominająca papier ścierny. Najpierw widoczna jest na twarzy i szyi, potem obejmuje tułów i kończyny. Typowym objawem jest tzw. trójkąt Fiłatowa, czyli bladość wokół ust przy jednoczesnym zaczerwienieniu policzków.

Po około 2–3 tygodniach może pojawić się złuszczanie skóry, szczególnie na dłoniach i stopach. To naturalny etap zdrowienia.

To bardzo ważne: szkarlatyna jest chorobą bakteryjną. Bez antybiotyku infekcja paciorkowcowa może prowadzić do powikłań.

Leczeniem pierwszego wyboru jest penicylina lub amoksycylina, zwykle przez 10 dni. W przypadku alergii lekarz dobiera inny antybiotyk. Kuracji nie wolno przerywać, nawet jeśli dziecko poczuje się lepiej po kilku dniach.

Antybiotyk nie tylko skraca objawy, ale przede wszystkim zmniejsza ryzyko powikłań sercowych i nerkowych.

Dziecko przestaje być zakaźne zwykle po 24 godzinach od rozpoczęcia skutecznej antybiotykoterapii.

Przy szybkim wdrożeniu leczenia powikłania są rzadkie. Jednak nieleczona infekcja paciorkowcowa może prowadzić do poważnych konsekwencji.

Do możliwych powikłań należą:

• ostre kłębuszkowe zapalenie nerek,
• gorączka reumatyczna,
• zapalenie mięśnia sercowego,
• ropnie okołomigdałkowe,
• zapalenie ucha środkowego.

Szczególnie ważne są powikłania immunologiczne, które mogą pojawić się 2–4 tygodnie po chorobie, nawet jeśli dziecko czuje się już dobrze. Dlatego po przebytej szkarlatynie warto obserwować dziecko przez kilka tygodni.

Nie ma obecnie dostępnej szczepionki przeciwko paciorkowcom grupy A ani przeciwko szkarlatynie. Trwają badania nad jej opracowaniem, ale na dziś podstawą ochrony jest szybkie rozpoznanie choroby i leczenie antybiotykiem.

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli po przebytej szkarlatynie pojawią się:

• obrzęki twarzy lub nóg,
• ciemny, brunatny mocz,
• duszność lub ból w klatce piersiowej,
• bóle i obrzęki stawów,
• nawrót wysokiej gorączki.

W niektórych przypadkach lekarz może zalecić kontrolne badanie moczu po 2–3 tygodniach.

Zwykle dziecko może wrócić do przedszkola lub szkoły po 24 godzinach od rozpoczęcia skutecznej antybiotykoterapii i po ustąpieniu gorączki, o ile jego stan ogólny jest dobry. To ważne, ponieważ po pierwszej dobie leczenia antybiotykiem ryzyko zakażania innych dzieci znacząco spada.

W praktyce oznacza to, że jeśli dziecko czuje się dobrze, nie ma gorączki, silnego bólu gardła ani osłabienia, a lekarz nie widzi przeciwwskazań, może wrócić do placówki. Nie ma obowiązku wykonywania kontrolnego wymazu z gardła przed powrotem do przedszkola czy szkoły, jeśli leczenie przebiega prawidłowo.

Warto jednak pamiętać, że nawet po ustąpieniu objawów dziecko może być osłabione. Złuszczanie skóry, które pojawia się po około dwóch tygodniach, nie jest przeciwwskazaniem do uczęszczania do przedszkola ani szkoły i nie oznacza, że dziecko nadal zaraża.

Jeżeli w placówce pojawiło się kilka przypadków szkarlatyny, rodzice powinni obserwować swoje dzieci pod kątem gorączki i bólu gardła przez kilka dni. W przypadku wystąpienia objawów należy zgłosić się do lekarza, ponieważ szybkie włączenie antybiotyku skraca okres zakaźności i zmniejsza ryzyko powikłań.

Zawsze warto skonsultować moment powrotu dziecka z lekarzem prowadzącym, zwłaszcza jeśli przebieg choroby był ciężki lub dziecko ma choroby przewlekłe.

Źródła

• Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH. Informacje o zakażeniach paciorkowcowych.
• Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego. Standardy postępowania w zakażeniach paciorkowcowych.
• European Centre for Disease Prevention and Control, Group A Streptococcal infections.