Wymioty u dziecka

W czasie wymiotów najważniejsze jest zapewnienie dziecku bezpiecznej pozycji. Najlepiej delikatnie pochylić je do przodu lub ułożyć na boku, tak aby zapobiec zachłyśnięciu się treścią żołądkową. U niemowląt i małych dzieci pomocne jest podtrzymywanie głowy i górnej części ciała. Taka pozycja nie tylko zmniejsza ryzyko aspiracji, ale też działa uspokajająco – dziecko czuje obecność i wsparcie opiekuna.

Po zakończeniu wymiotów warto delikatnie oczyścić buzię dziecka. Starsze dziecko może wypłukać usta wodą lub roztworem z fluorem, aby zmniejszyć działanie kwasów żołądkowych na szkliwo. Mycie zębów bezpośrednio po wymiotach nie jest zalecane, ponieważ szkliwo jest wtedy osłabione i podatne na uszkodzenia – najlepiej odczekać około 30 minut.

Najpoważniejszym powikłaniem wymiotów, zwłaszcza u niemowląt i małych dzieci, jest odwodnienie. U starszego dziecka pojedyncze wymioty zwykle nie są groźne, natomiast u niemowląt utrata płynów może postępować bardzo szybko, szczególnie gdy wymiotom towarzyszy biegunka lub gorączka.

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi WHO i UNICEF podstawą postępowania jest doustna rehydratacja, czyli podawanie płynów w małych ilościach, ale często. Najlepszym wyborem są doustne płyny nawadniające (ORS/ODN) dostępne w aptekach, które zawierają odpowiednie proporcje wody, sodu, potasu i glukozy. Jeśli dziecko nie toleruje takich preparatów, można czasowo podawać wodę, jednak nie powinna ona zastępować płynów elektrolitowych przez dłuższy czas.

Płyny należy podawać małymi porcjami, na przykład 2–3 łyżeczki co 5–10 minut. Jednorazowe wypicie większej ilości może nasilić nudności i sprowokować kolejne wymioty. Dziecko karmione piersią powinno być nadal przystawiane do piersi – mleko matki jest dobrze tolerowane i wspiera nawodnienie. U dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym zwykle nie ma konieczności długiego przerywania karmienia, o ile dziecko nie wymiotuje bezpośrednio po posiłkach.

Wymioty mogą mieć wiele przyczyn - od błahych, takich jak przejedzenie, choroba lokomocyjna czy silne emocje, po infekcje wirusowe, zatrucia pokarmowe czy stany zapalne. Dlatego dziecko należy uważnie obserwować.

Pilnej konsultacji lekarskiej wymaga sytuacja, gdy:

• wymiotuje noworodek lub niemowlę,
• wymioty są nawracające lub bardzo obfite,
• dziecko oddaje wyraźnie mniej moczu (u niemowląt mniej mokrych pieluch, u starszych brak moczu przez 6–8 godzin),
• podczas płaczu nie pojawiają się łzy,
• występuje senność, apatia lub wiotkość,
• pojawiają się objawy odwodnienia, takie jak suche usta, zapadnięte oczy, silne pragnienie.

Natychmiastowej konsultacji wymagają również:

• wymioty chlustające,
• obecność krwi lub treści przypominającej fusy kawy w wymiocinach,
• podejrzenie zatrucia,
• silny ból brzucha lub głowy,
• wymioty po urazie głowy,
• jednoczesna wysoka gorączka lub nasilona biegunka.

Gdy wymioty ustępują i dziecko przez kilka godzin nie wymiotuje, można stopniowo wracać do karmienia. Aktualne zalecenia podkreślają, że nie ma potrzeby długotrwałego głodzenia dziecka. Początkowo warto proponować lekkostrawne posiłki w niewielkich ilościach, dostosowane do wieku dziecka i jego apetytu.

Jeśli dziecko toleruje jedzenie, można zacząć od prostych, łagodnych potraw, takich jak puree warzywne, banan, ryż, kisiel czy zupa jarzynowa. Tłuszcze i ciężkostrawne potrawy najlepiej wprowadzać stopniowo, gdy dziecko wyraźnie poczuje się lepiej. Nie należy zmuszać dziecka do jedzenia – powrót apetytu jest dobrym sygnałem zdrowienia.

Wymioty o podłożu wirusowym mogą łatwo przenosić się na innych domowników, dlatego dziecko powinno pozostać w domu do czasu, gdy przez co najmniej 24 godziny nie występują już wymioty.

• Wymioty są objawem, a nie chorobą i wymagają obserwacji dziecka.
• Największym zagrożeniem jest odwodnienie, zwłaszcza u niemowląt.
• Podstawą postępowania jest doustna rehydratacja zgodnie z wytycznymi WHO.
• Płyny należy podawać często i w małych ilościach.
• Karmienie można i należy stopniowo wznawiać, gdy wymioty ustępują.
• Objawy alarmowe zawsze wymagają konsultacji lekarskiej.