Emocje niemowlaka - jakie uczucia przeżywa niemowlę?

Noworodek reaguje na bodźce głównie poprzez:

• zmiany napięcia mięśniowego
• płacz
• krzyk
• ruchy kończyn

Są to reakcje układu nerwowego na dyskomfort, a nie emocje takie jak gniew, strach czy frustracja w sensie psychologicznym. Noworodek nie ma jeszcze zdolności poznawczych, które pozwalałyby na interpretowanie sytuacji, przypisywanie intencji czy ocenę znaczenia zdarzeń.

Współczesna neurobiologia jasno wskazuje, że emocje wymagają integracji doznań cielesnych z procesami poznawczymi, co na tym etapie rozwoju nie jest jeszcze możliwe.

Nagłe dźwięki, zmiany pozycji ciała czy intensywne bodźce dotykowe mogą wywoływać u niemowlęcia:

• reakcję zaskoczenia
• wzrost pobudzenia
• płacz lub krzyk

Nie są to jednak przejawy „strachu” w sensie emocjonalnym. Prawdziwe przeżywanie strachu jako emocji związanej z oceną zagrożenia pojawia się dopiero wtedy, gdy dziecko zaczyna rozpoznawać wzorce, przewidywać zdarzenia i różnicować sytuacje znane od nieznanych, co ma miejsce dopiero w drugiej połowie pierwszego roku życia.

Wcześniejsze reakcje mają charakter automatyczny i krótkotrwały, a ich intensywność zależy głównie od niedojrzałości układu nerwowego.

Noworodki i młodsze niemowlęta nie doświadczają gniewu ani frustracji w sensie psychologicznym. Reakcje takie jak gwałtowny płacz, napinanie ciała czy chaotyczne ruchy kończyn są odpowiedzią na:

• ograniczenie ruchu
• głód
• zmęczenie
• dyskomfort fizyczny

Nie są one wyrazem intencjonalnego sprzeciwu czy emocji gniewu. Dopiero około 6–9 miesiąca życia, wraz z rozwojem zdolności celowego działania i prostych oczekiwań, pojawiają się zalążki frustracji jako stanu emocjonalnego, ale nadal wymagają one regulacji przez dorosłego.

Przywiązanie nie jest pojedynczym uczuciem, lecz długotrwałym procesem relacyjnym, który kształtuje się w pierwszym roku życia dziecka. Jego podstawą jest powtarzalne doświadczenie regulacji: dziecko doświadcza, że dorosły odpowiada na jego potrzeby i pomaga mu wrócić do równowagi.

Nie chodzi wyłącznie o zaspokajanie potrzeb biologicznych, lecz również o:

• poczucie bezpieczeństwa
• przewidywalność reakcji opiekuna
• regulację pobudzenia emocjonalnego

Właśnie te doświadczenia stanowią fundament przyszłych relacji społecznych i zdolności do regulacji emocji.

Najwcześniejszymi pozytywnymi stanami są doznania przyjemności i komfortu, a nie radość w znaczeniu emocji złożonej. Uśmiech noworodka początkowo ma charakter odruchowy, a dopiero z czasem staje się reakcją społeczną.

Około 2–3 miesiąca życia pojawia się uśmiech społeczny, związany z kontaktem z opiekunem, głosem, mimiką i dotykiem. To moment, w którym zaczynają się kształtować pierwsze, bardzo proste doświadczenia emocjonalne o charakterze relacyjnym.

W pierwszych miesiącach życia ciekawość ma charakter sensomotoryczny, czyli oparty na bodźcach zmysłowych i ruchu. Niemowlę nie „interesuje się” światem w sensie poznawczym, lecz reaguje na zmiany w otoczeniu.

Dopiero wraz z rozwojem pamięci, uwagi i zdolności przewidywania, ciekawość zaczyna nabierać cech emocji poznawczej, związanej z aktywnym eksplorowaniem i uczeniem się.

Współczesne badania pokazują, że rozwój emocjonalny dziecka jest ściśle związany z:

• dojrzewaniem układu limbicznego
• stopniowym rozwojem kory przedczołowej
• integracją doznań cielesnych z doświadczeniem społecznym

Dlatego emocje nie pojawiają się nagle, lecz rozwijają się stopniowo, w relacji z opiekunem, który pełni funkcję zewnętrznego regulatora emocji.

źródła:
The Neurobehavioral and Social-Emotional Development of Infants and Children – Ed Tronick (2007)
Rozwój psychiczny dziecka od 0 do 10 lat” – Frances L. Ilg, Sidney M. Baker, Louise Bates Ames