Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW typu B)

Wirus HBV przenosi się przez kontakt z zakażoną krwią i innymi płynami ustrojowymi. W praktyce do zakażenia może dojść podczas zabiegów medycznych, stomatologicznych lub kosmetycznych (tatuaże, manicure, piercing), jeśli używany sprzęt nie został odpowiednio wysterylizowany. Wirus przenosi się również drogą płciową oraz, co szczególnie istotne dla rodziców, z matki na dziecko podczas ciąży lub porodu (tzw. transmisja wertykalna).

Co ważne, WZW B nie przenosi się przez codzienne kontakty – przytulanie, karmienie piersią (u zaszczepionych dzieci), wspólne jedzenie czy korzystanie z tych samych naczyń nie stanowi zagrożenia.

Okres wylęgania WZW typu B jest długi. Od momentu zakażenia do pojawienia się pierwszych objawów może minąć od 6 tygodni do nawet 6 miesięcy. To sprawia, że choroba bywa rozpoznawana z dużym opóźnieniem.

Początkowe objawy mogą przypominać grypę: zmęczenie, bóle mięśni i stawów, spadek apetytu, nudności. W części przypadków pojawia się charakterystyczna żółtaczka – zażółcenie skóry i białek oczu, ciemne zabarwienie moczu i odbarwiony stolec. Jednak u wielu osób, zwłaszcza u małych dzieci, WZW B przebiega bezobjawowo, co jest szczególnie niebezpieczne.

Dlaczego bezobjawowy przebieg u dzieci jest groźny? Bo im młodsze dziecko, tym większe ryzyko, że ostra infekcja przejdzie w fazę przewlekłą. U noworodków zakażonych w okresie okołoporodowym ryzyko przewlekłego WZW B wynosi aż 80–90%. U dzieci zakażonych w pierwszych latach życia jest to 30–60%, podczas gdy u dorosłych jedynie około 5%. Dlatego tak kluczowe jest szczepienie w pierwszej dobie życia.

Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na świecie żyje około 250–300 milionów osób przewlekle zakażonych wirusem HBV, co stanowi około 3–4% globalnej populacji. WZW B jest jedną z głównych przyczyn marskości wątroby i raka wątrobowokomórkowego na świecie.

Przewlekłe WZW B, jeśli nie jest leczone i monitorowane, może prowadzić do poważnych powikłań. Wirus namnaża się w komórkach wątroby, wywołując przewlekły stan zapalny, który z czasem prowadzi do uszkodzenia i bliznowacenia tkanki wątrobowej (marskość). Szacuje się, że 15–25% osób z przewlekłym WZW B umiera z powodu powikłań wątrobowych. Przewlekłe WZW B odpowiada za około 80% przypadków raka wątroby na świecie.

Szczepienie przeciw WZW typu B jest w Polsce obowiązkowe i bezpłatne od 1994 roku. To jedno z najważniejszych szczepień, które Twoje dziecko otrzymuje zaraz po urodzeniu, i nie bez powodu jest podawane tak wcześnie.

Schemat szczepienia u zdrowych noworodków (masa urodzeniowa ≥2000 g):

Pełny cykl obejmuje 3 dawki w schemacie 0–1–6 miesięcy. Pierwsza dawka jest podawana w szpitalu, w ciągu 24 godzin po urodzeniu (optymalnie w ciągu 12 godzin). Druga dawka — miesiąc po pierwszej, trzecia — 6 miesięcy po pierwszej. Po pełnym cyklu szczepienia zdrowe osoby nie potrzebują dawek przypominających, a ochrona utrzymuje się długotrwale.

Jeśli rodzice decydują się na szczepionkę skojarzoną 6w1 (DTaP-IPV-Hib-HBV), dziecko i tak powinno otrzymać pierwszą pojedynczą dawkę szczepionki WZW B w pierwszej dobie życia, a kolejne dawki podawane są w ramach szczepionki skojarzonej.

U noworodków z małą masą urodzeniową (<2000 g) stosuje się schemat 4-dawkowy: 0, 1, 2 i 12 miesięcy.

Szczepionka jest bezpieczna i dobrze tolerowana, nawet przez noworodki. Najczęstsze reakcje to krótkotrwały ból i zaczerwienienie w miejscu wkłucia — ustępują samoistnie w ciągu doby.

To temat, o którym każda ciężarna powinna wiedzieć. Jeśli mama jest zakażona wirusem HBV (ma dodatni antygen HBsAg), istnieje realne ryzyko przekazania wirusa dziecku podczas porodu. Bez profilaktyki ryzyko zakażenia noworodka jest bardzo wysokie.

Dlatego w takich przypadkach stosuje się profilaktykę czynno-bierną:

Noworodek w ciągu pierwszych 12 godzin życia powinien otrzymać jednocześnie pierwszą dawkę szczepionki WZW B oraz swoistą immunoglobulinę (HBIG) — podawane w różne okolice ciała. Kolejne dawki szczepionki podaje się zgodnie ze schematem 0, 1, 6 miesięcy. Takie postępowanie zmniejsza ryzyko zakażenia noworodka do zaledwie 0,7–1,1%.

Jeśli jesteś w ciąży i wiesz lub podejrzewasz, że możesz być nosicielką HBV — koniecznie poinformuj lekarza prowadzącego. Badanie w kierunku HBsAg jest standardowym elementem opieki prenatalnej w Polsce.

Ostre WZW B u dorosłych w większości przypadków ustępuje samoistnie - organizm radzi sobie z wirusem. Jednak u dzieci, zwłaszcza zakażonych w okresie okołoporodowym, choroba znacznie częściej przechodzi w fazę przewlekłą.

Przewlekłe WZW B wymaga regularnego monitorowania (badania krwi, USG wątroby) i w wielu przypadkach leczenia farmakologicznego. Dostępne terapie (leki przeciwwirusowe) pozwalają kontrolować replikację wirusa i znacząco zmniejszają ryzyko powikłań, ale całkowite wyleczenie jest trudne. Dlatego profilaktyka, czyli szczepienie, jest zdecydowanie lepszą strategią niż leczenie/

Czy szczepienie WZW B noworodka jest obowiązkowe? Tak. W Polsce szczepienie przeciw WZW B jest obowiązkowe i bezpłatne dla wszystkich noworodków. Pierwsza dawka podawana jest w szpitalu, w ciągu 24 godzin od urodzenia.

Czy mogę karmić piersią, jeśli jestem nosicielką HBV? Tak, jeśli dziecko zostało prawidłowo zaszczepione i otrzymało immunoglobulinę (HBIG). Karmienie piersią nie jest wtedy przeciwwskazane. Skonsultuj się z lekarzem, jeśli masz wątpliwości.

Ile dawek szczepionki WZW B potrzebuje moje dziecko? Pełny schemat dla zdrowego noworodka to 3 dawki (schemat 0–1–6 miesięcy). Noworodki z małą masą urodzeniową otrzymują 4 dawki. Po pełnym cyklu nie są potrzebne dawki przypominające.

Czy moje dziecko urodzone po 1994 roku jest na pewno zaszczepione? Powinno być — od 1994 roku szczepienie jest obowiązkowe dla wszystkich noworodków w Polsce. Sprawdź w książeczce zdrowia dziecka. Jeśli szczepienie zostało pominięte, można je uzupełnić bezpłatnie do 19. roku życia.

Czym różni się WZW B od WZW A? WZW A przenosi się głównie drogą pokarmową i nie przechodzi w formę przewlekłą. WZW B przenosi się przez krew i płyny ustrojowe i może prowadzić do przewlekłego zapalenia wątroby, marskości i raka. Na obie choroby istnieją skuteczne szczepionki.

Ten artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. W sprawach dotyczących szczepień i zdrowia dziecka zawsze konsultuj się z pediatrą.

Źródła:

• Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – szczepienia.pzh.gov.pl
• Program Szczepień Ochronnych na rok 2025/2026 – Główny Inspektor Sanitarny
• Medycyna Praktyczna – mp.pl/szczepienia
• WHO – Global Hepatitis Report