Alergia u niemowląt objawy

Wysypka, zatkany nosek, nawracający kaszel. Wielu rodziców zadaje sobie pytanie, czy to jeszcze zwykła infekcja, czy już objawy alergii. U niemowląt granica bywa nieoczywista, bo ich układ odpornościowy dopiero dojrzewa, a reakcje organizmu są często niespecyficzne.

Alergia to nadmierna reakcja układu odpornościowego na substancje, które dla większości ludzi są nieszkodliwe. Mogą to być składniki żywności lub alergeny obecne w środowisku. W pierwszym roku życia zdecydowanie częściej mamy do czynienia z alergią pokarmową niż z alergią wziewną.

Skłonność do alergii w dużym stopniu zależy od predyspozycji genetycznych. Jeśli oboje rodzice chorują na choroby alergiczne, takie jak astma, alergiczny nieżyt nosa czy atopowe zapalenie skóry, ryzyko wystąpienia alergii u dziecka jest wysokie. Gdy alergia dotyczy tylko jednego z rodziców, ryzyko jest mniejsze, ale nadal istotne. Nie oznacza to jednak, że alergia musi się pojawić ani że da się ją w pełni przewidzieć.

Objawy alergii pokarmowej mogą wystąpić zarówno u dzieci karmionych mlekiem modyfikowanym, jak i karmionych piersią. W tym drugim przypadku reakcja może być związana z białkami pokarmowymi, które przenikają do mleka matki. Alergie na alergeny środowiskowe, takie jak pyłki czy roztocza, zwykle pojawiają się dopiero u starszych dzieci, rzadko w pierwszym roku życia.

Produkty spożywcze są najczęstszą przyczyną objawów alergicznych u dzieci poniżej 1. roku życia. Przez wiele lat zalecano jak najdłuższe karmienie wyłącznie piersią i opóźnianie wprowadzania potencjalnych alergenów. Obecnie wiemy, że zbyt długie unikanie alergenów nie chroni przed alergią, a w niektórych przypadkach może wręcz zwiększać jej ryzyko.

Aktualne wytyczne WHO i europejskich towarzystw alergologicznych mówią, że pokarmy uzupełniające, w tym zawierające główne alergeny, można wprowadzać między 4. a 6. miesiącem życia, kiedy dziecko wykazuje gotowość rozwojową. Nie ma potrzeby odwlekania wprowadzania jaj, ryb czy orzechów w formie bezpiecznej dla niemowlęcia, o ile dziecko nie ma objawów ciężkiej alergii i decyzja jest skonsultowana z pediatrą.

Karmienie piersią jest bardzo korzystne, ale wyłączne karmienie piersią przez długi czas bez rozszerzania diety nie zapobiega alergii. Kluczowe znaczenie ma stopniowe i świadome wprowadzanie różnorodnych pokarmów.

Alergia u niemowląt może dawać bardzo różnorodne objawy i często dotyczy kilku układów jednocześnie. Do najczęstszych należą:

• Objawy ze strony przewodu pokarmowego
  biegunka lub zaparcia, wymioty, nadmierne ulewanie, bóle brzucha, obecność krwi lub śluzu w stolcu, kolki trudne do ukojenia, brak apetytu lub słaby przyrost masy ciała.
• Zmiany skórne
  sucha, szorstka i swędząca skóra, wysypka, pokrzywka, rumień, objawy atopowego zapalenia skóry, nawracające lub trudno gojące się odparzenia, szczególnie w okolicy odbytu.
• Objawy ze strony układu oddechowego
  przewlekły katar bez gorączki, sapka, świszczący oddech, kaszel utrzymujący się mimo leczenia infekcji, nawracające zapalenia oskrzeli.
• Objawy alarmowe
  obrzęk warg, języka lub gardła, który może utrudniać oddychanie lub połykanie i wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.
• Inne, mniej charakterystyczne sygnały
  niedokrwistość, przewlekłe rozdrażnienie, trudne do wytłumaczenia dolegliwości ogólne, zmęczenie lub niepokój dziecka.

U dzieci poniżej pierwszego roku życia najczęściej uczulają:

• białka mleka krowiego,
• jaja kurze,
• pszenica,
• soja,
• ryby i owoce morza,
• orzechy.

Alergia na białka mleka krowiego często ujawnia się po wprowadzeniu mleka modyfikowanego. Objawy mogą obejmować wysypkę, problemy trawienne, świszczący oddech lub przewlekły katar. Warto pamiętać, że większość dzieci wyrasta z alergii na mleko, jaja czy pszenicę do około 4–5 roku życia. Alergie na ryby, owoce morza i orzechy częściej utrzymują się długotrwale.

Wprowadzanie pokarmów a ryzyko alergii

Aktualne rekomendacje nie zalecają odwlekania wprowadzania potencjalnych alergenów. Pokarmy stałe powinny być wprowadzane wtedy, gdy dziecko wykazuje gotowość rozwojową, zwykle między 4. a 6. miesiącem życia. Wczesna, kontrolowana ekspozycja na alergeny może wręcz zmniejszać ryzyko rozwoju alergii w przyszłości.

Zbyt długie karmienie wyłącznie piersią bez rozszerzania diety po 6. miesiącu życia może zwiększać ryzyko alergii i niedoborów żywieniowych.

Rozpoznanie alergii u niemowlęcia bywa trudne. Testy z krwi, w tym oznaczenie IgE, mogą być wykonywane już u małych dzieci, jednak ich czułość jest ograniczona. Problemem nie jest brak IgE, lecz to, że wynik prawidłowy nie wyklucza alergii.

Podstawą diagnostyki pozostaje dokładny wywiad, obserwacja objawów oraz dieta eliminacyjna prowadzona pod kontrolą lekarza. Samodzielne eliminowanie wielu produktów bez konsultacji może przynieść więcej szkody niż pożytku.

Co zrobić, gdy podejrzewasz alergię u niemowlęcia?

W pierwszej kolejności skontaktuj się z pediatrą. Warto przez kilka tygodni prowadzić dzienniczek objawów i zapisywać reakcje dziecka na konkretne pokarmy lub sytuacje. Lekarz może zalecić czasową eliminację podejrzanych produktów, a w razie potrzeby skierować dziecko do alergologa.

Pamiętaj, że wielu rodziców podejrzewa alergię znacznie częściej, niż faktycznie ona występuje. Dlatego diagnoza zawsze powinna opierać się na współpracy z lekarzem i aktualnych zaleceniach medycznych.

źródła:
_{Polskie Towarzystwo Alergologiczne
Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Państwowy Zakład Higieny
European Academy of Allergy and Clinical Immunology (EAACI)}