Kontrowersyjny gluten

Wprowadzanie glutenu do diety niemowlęcia od lat budzi wiele emocji wśród rodziców. Jeszcze do niedawna mówiono o tzw. „oknie ekspozycyjnym”, precyzyjnych dawkach i ścisłych terminach, których przekroczenie miało wiązać się z ryzykiem alergii lub celiakii. Obecnie wiemy, że wiele z tych zaleceń było nadinterpretacją wczesnych badań, a aktualne wytyczne znacząco upraszczają podejście do glutenu.

Czym jest gluten i gdzie występuje?

Gluten to białko pochodzenia roślinnego, naturalnie obecne w niektórych zbożach, takich jak pszenica, żyto, jęczmień, orkisz oraz pszenżyto. Występuje on również we wszystkich produktach wytwarzanych z dodatkiem tych zbóż, m.in. w kaszkach, pieczywie, makaronach czy wypiekach.

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami Polskie Towarzystwo Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, gluten można wprowadzać do diety niemowlęcia w dowolnym momencie po ukończeniu 4. miesiąca życia, czyli po rozpoczęciu rozszerzania diety, jednak nie później niż około 12. miesiąca życia.

Nie ma już zaleceń, by robić to w ściśle określonym „oknie” ani by wiązać moment wprowadzania glutenu z karmieniem piersią. Oznacza to, że:

• dzieci karmione piersią i mlekiem modyfikowanym podlegają tym samym zasadom,
• nie ma dowodów, że wprowadzanie glutenu w określonym miesiącu życia zmniejsza ryzyko celiakii lub alergii.

W starszych schematach żywienia zalecano tzw. dawki ekspozycyjne, np. ściśle określoną ilość kaszki manny. Obecnie nie rekomenduje się konkretnych gramatur ani schematów stopniowego „uczenia” organizmu glutenu.

Zaleca się natomiast:

• rozpoczęcie od małych ilości produktów zawierających gluten,
• stopniowe zwiększanie ich ilości w ramach normalnego rozszerzania diety,
• unikanie podawania na początku produktów o bardzo dużej zawartości glutenu, takich jak pieczywo czy biszkopty.

Najczęściej gluten wprowadzany jest w postaci kaszek zbożowych lub niewielkich ilości produktów zbożowych dodanych do posiłku.

Wcześniejsze zalecenia sugerowały, że wprowadzanie glutenu w trakcie karmienia piersią może zmniejszać ryzyko celiakii. Aktualne badania nie potwierdzają ochronnego wpływu karmienia piersią na rozwój celiakii, choć samo karmienie piersią pozostaje oczywiście korzystne z wielu innych względów zdrowotnych.

Oznacza to, że:

• gluten można wprowadzać zarówno u dzieci karmionych piersią, jak i mlekiem modyfikowanym,
• nie ma konieczności synchronizowania ekspozycji na gluten z karmieniem piersią.

Czy wprowadzanie glutenu zwiększa ryzyko celiakii?

Aktualna wiedza wskazuje, że ani moment wprowadzenia glutenu po 4. miesiącu życia, ani karmienie piersią nie zmniejszają ani nie zwiększają ryzyka celiakii. Większe znaczenie mają czynniki genetyczne. Zaleca się natomiast unikanie podawania bardzo dużych ilości glutenu na początku rozszerzania diety.

U większości dzieci nie występuje żadna szczególna reakcja po wprowadzeniu glutenu. Celiakia jest chorobą autoimmunologiczną, która może ujawnić się w różnym wieku i nie rozwija się natychmiast po pierwszym kontakcie z glutenem.

Rzadziej mogą wystąpić objawy sugerujące alergię na pszenicę, takie jak wysypka, biegunka czy wymioty pojawiające się w krótkim czasie po spożyciu produktu zawierającego gluten. W takiej sytuacji konieczna jest konsultacja z lekarzem.