Odra

Po zakażeniu wirusem odry następuje tzw. okres inkubacji, który trwa zazwyczaj od 9 do 14 dni. W tym czasie dziecko nie wykazuje żadnych objawów choroby, choć wirus intensywnie namnaża się w organizmie. Co istotne, osoba chora zaczyna zarażać innych jeszcze zanim pojawią się charakterystyczne objawy.

Największa zakaźność występuje na około 5 dni przed pojawieniem się wysypki oraz do 4 dni po jej wystąpieniu. Oznacza to, że dziecko może nieświadomie przenosić chorobę na inne osoby, zanim rodzice zorientują się, że ma do czynienia z odrą. Po kontakcie z wirusem ponad 90% osób, które nie posiadają odporności, zachoruje.

Odra ma charakterystyczny, etapowy przebieg. Początkowo choroba przypomina zwykłą infekcję wirusową, co często opóźnia rozpoznanie.

Pierwszym etapem jest okres nieżytowy, trwający zwykle 3–4 dni. W tym czasie pojawia się wysoka gorączka, katar, suchy kaszel oraz zapalenie spojówek. Oczy są zaczerwienione, łzawiące i wrażliwe na światło. Dziecko jest osłabione, rozdrażnione i wyraźnie gorzej się czuje.

Charakterystycznym, bardzo ważnym objawem są tzw. plamki Koplika - drobne, białawe zmiany widoczne na błonie śluzowej policzków, zwykle na wysokości dolnych zębów trzonowych. Ich obecność jest silną wskazówką diagnostyczną, ponieważ rzadko występują w innych chorobach.

Po kilku dniach rozwija się okres wysypkowy. Pojawia się gruboplamista, różowo-czerwona wysypka, która ma tendencję do zlewania się. Zaczyna się ona na twarzy - szczególnie za uszami i na czole – a następnie stopniowo obejmuje tułów i kończyny. Wysypce często towarzyszy utrzymująca się wysoka gorączka. Tradycyjnie mówi się, że „odra wchodzi przez głowę, a wychodzi przez nogi”.

Po około 4–5 dniach gorączka zaczyna się obniżać, wysypka ciemnieje, przybierając ceglasty odcień, a skóra zaczyna się łuszczyć. Rozpoczyna się okres zdrowienia, który może trwać jeszcze kilkanaście dni.

Odra jest chorobą wirusową, dlatego nie istnieje leczenie przyczynowe, które eliminuje wirusa. Terapia polega na łagodzeniu objawów i wspieraniu organizmu w walce z infekcją.

Najważniejsze elementy leczenia to zapewnienie dziecku spokoju, odpoczynku i odpowiednich warunków do regeneracji. Zaleca się pozostanie w łóżku, regularne wietrzenie pomieszczenia oraz dbanie o właściwą temperaturę i wilgotność powietrza. Gorączkę należy obniżać lekami przeciwgorączkowymi zaleconymi przez lekarza, a kaszel i katar leczyć objawowo.

Bardzo istotne jest odpowiednie nawodnienie - dziecko powinno pić dużo płynów, najlepiej wody. Skórę objętą wysypką można łagodzić preparatami zmniejszającymi świąd. Konieczna jest również izolacja chorego, aby zapobiec dalszemu szerzeniu się zakażenia.

Choć u części dzieci odra przebiega stosunkowo łagodnie, choroba może prowadzić do poważnych powikłań. Najczęściej dotyczą one niemowląt, dzieci z obniżoną odpornością oraz dzieci niedożywionych. Warto podkreślić, że u dzieci odra ma zwykle cięższy przebieg niż u dorosłych.

Do najczęstszych powikłań należą bakteryjne zapalenie płuc, zapalenie ucha środkowego oraz zapalenie mięśnia sercowego. Jednym z najpoważniejszych, choć rzadkich powikłań, jest zapalenie mózgu, które występuje u około 1 na 1000 chorych dzieci i może prowadzić do trwałych następstw neurologicznych lub zgonu.

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania odrze są szczepienia ochronne. W Polsce szczepienie przeciwko odrze jest obowiązkowe i realizowane szczepionką skojarzoną MMR (odra, świnka, różyczka).

Pierwszą dawkę podaje się między 13. a 14. miesiącem życia, natomiast dawkę przypominającą w 10. roku życia. Przyjęcie dwóch dawek zapewnia bardzo wysoką, długotrwałą odporność.

Należy pamiętać, że niemowlęta po 6. miesiącu życia, które nie otrzymały jeszcze szczepienia, są szczególnie narażone na zachorowanie, podobnie jak dzieci, które nie dostały dawki przypominającej. Wysoki poziom wyszczepienia w populacji chroni nie tylko osoby zaszczepione, ale również te, które z powodów medycznych nie mogą przyjąć szczepionki.