Czy twoje niemowlę oddycha prawidłowo? Sapka, bezdechy. Co może niepokoić?

Małe dziecko oddycha inaczej i dużo szybciej niż dorosły. Niemowlę bierze nawet 60 oddechów na minutę, a dorosły mniej więcej 16. Na dodatek maluchy oddychają wyłącznie nosem, dlatego zdarza się, że podczas oddychania świszczą, chrząkają i wydają różne inne dźwięki. Zdarzają się im także bezdechy.

Dlaczego tak się dzieje? Dziecko dopiero uczy się oddychać poza brzuchem mamy, gdzie tlen był dostarczany wraz z krwią z łożyska. Maluch nie oddychał samodzielnie. Poza tym jego nosek, którym oddycha, często bywa zatkany.

Około 1. roku życia dziecko powinno nabyć umiejętność oddychać ustami. Pamiętajmy jednak, że naturalny sposób oddychania to przez nos z zamkniętymi ustami. Tylko wówczas narząd ogrzewa, nawilża i filtruje wdychane powietrze.

Zdrowy noworodek oddycha z częstością 30–60 oddechów na minutę. U starszych niemowląt (po 6. miesiącu życia) norma to 25–40 oddechów na minutę. Oddech małego dziecka bywa nierówny, z krótkimi pauzami (do 10 sekund) i zmiennym tempem. To tak zwany oddech periodyczny i jest on całkowicie prawidłowy.

Warto wiedzieć, że niemowlęta potrafią jednocześnie oddychać i połykać (np. podczas karmienia), czego dorośli nie umieją. To naturalna umiejętność, która zanika około 6.–7. miesiąca życia. Jeśli Twój maluch chrząka, sapie lub wydaje dźwięki podczas snu, ale nie sinieje, nie ma problemów z karmieniem i przybiera na wadze, najczęściej nie ma powodów do niepokoju.

Bezdech (ang. apnea) to przerwa w oddychaniu. U starszych niemowląt za klinicznie istotny uznaje się bezdech trwający co najmniej 20 sekund. Jednak u noworodków i wcześniaków bezdech może być groźny także gdy trwa krócej niż 20 sekund, jeśli towarzyszy mu zwolnienie czynności serca (bradykardia, poniżej 100 uderzeń/min) lub spadek utlenowania krwi (tzw. desaturacja, mierzona pulsoksymetrem). To ważne rozróżnienie, bo „20 sekund" nie jest jedyną granicą.

Wyróżnia się dwa rodzaje bezdechu. Pierwszy uznaje się za fizjologiczny, naturalny i nie niepokojący. Obserwuje się go zwykle, gdy dziecko płacze. Wówczas zdarza się, że na chwilę dochodzi do blokowania oddechu wskutek zwiększonego stężenia tlenu. Po chwili wszystko wraca do normy.

Jak rozpoznać bezdech senny u noworodka i niemowlaka? U dziecka podczas bezdechu ustają ruchy oddechowe – nie obserwuje się ruchu klatki piersiowej. Bezdechowi u noworodka towarzyszy często zwolnienie czynności serca oraz zmniejszenie utlenowania hemoglobiny, dlatego na skórze i błonach śluzowych dziecka może pojawić się charakterystyczny siny kolor.

Krótkie przerwy w oddychaniu (do 10 sekund), pojawiające się sporadycznie, to u niemowląt zjawisko normalne i zwykle nie powinny niepokoić. Jednak u noworodków i wcześniaków nawet krótszy bezdech jest istotny klinicznie, jeśli towarzyszą mu spadek tętna lub zmniejszenie utlenowania krwi. Bezdech trwający powyżej 20 sekund zawsze wymaga pilnej reakcji. Jeśli nie jesteś pewna, czy oddech Twojego dziecka jest prawidłowy, skonsultuj się z pediatrą.

Częstość i nasilenie bezdechów jest związana z dojrzałością dziecka. To dlatego bezdechy najczęściej pojawiają się u bardzo niedojrzałych noworodków urodzonych przedwcześnie (u tych dzieci mają też one największe nasilenie). Krótkie przerwy w oddychaniu (trwające 5–10 s) są zjawiskiem bardzo częstym u noworodków.

Najczęstszą przyczyną bezdechów jest niecałkowite wykształcenie mechanizmów regulujących rytm oddychania.

Do innych przyczyn bezdechów zalicza się: zakażenia, niedotlenienie okołoporodowe, wrodzone choroby metaboliczne, stosowanie w leczeniu noworodka leków powodujących ograniczenie czynności ośrodka oddechowego w mózgu, krwawienia wewnątrzczaszkowe, martwicze zapalenie jelit, a także niewłaściwą temperaturę otoczenia, podawanie matce leków z grupy opioidów lub dużych dawek preparatów magnezu w ciąży, bezpośrednio przed porodem.

U zdrowych niemowląt może pojawić się podczas infekcji, gdy drogi oddechowe stają się niedrożne.

Dobra wiadomość jest taka, że u większości dzieci bezdechy ustępują wraz z dojrzewaniem układu nerwowego.

Bezdech, jeśli trwa długo, może być niebezpieczny. Z jego pojawieniem się wiąże się prawdopodobieństwo utraty przytomności oraz zatrzymania serca. Długotrwałe i często pojawiające się bezdechy mogą doprowadzić do sinicy, napadu drgawek czy zespołu nagłej śmierci łóżeczkowej ((ang. Sudden Infant Death Syndrome – SIDS). Na szczęście zdarzają się one rzadko, u jednego na tysiąc niemowlaków. Ta niebezpieczna, nie do końca zgłębiona przez specjalistów przypadłość najczęściej dotyka dzieci w 1. roku życia, w 2-3 miesiącu życia zwłaszcza.

Co zwiększa ryzyko niebezpiecznego bezdechu i śmierci łóżeczkowej?

Bezpośrednią przyczyną śmierci łóżeczkowej jest zatrzymanie oddechu. Ryzyko wzrasta, gdy:

• dziecko jest wcześniakiem. Bezdechy u noworodków najczęściej występuje u dzieci urodzonych przed 37. tygodniem ciąży, a problemy z oddychaniem ma aż połowa dzieci urodzonych pomiędzy 30.a 31.,
• zdradza tendencję do bezdechów i nierównego oddechu,
• gdy śpi na zbyt miękkim materacu, śpi na brzuchu bądź ma zasłonięty
• nosek (np. kołderką bądź za bardzo przyciśnięte jest do materaca),
• jest biernym palaczem bądź narażone jest na działanie substancji drażniącej układ oddechowy.

Bywa, że u dziecka diagnozowany zostaje wrodzony zespół bezdechu podczas snu, czyli tzw. klątwa Ondyny. To rzadka choroba genetyczna, która charakteryzuje się zaburzoną funkcją kontroli oddychania podczas snu.

Rodzice, by kontrolować oddech dziecka, nasłuchują, a nawet przykładają do ust lusterka. Wygodny i przydatny w takiej sytuacji może się okazać monitor oddechu czy elektroniczna niania (bądź urządzenie 2 w 1).

Monitor oddechu kontroluje oddech dziecka, a jeśli przerwa między oddechami wynosi 20 sekund, podnosi alarm, co może uratować życie dziecka. Jednak jest jedno, ale. Sporo badań nie wykazało wyraźnego związku między bezdechem a śmiercią łóżeczkową, a monitory powodują niepotrzebne obawy. Potrafią wzniecać wiele fałszywych alarmów. W rezultacie może się okazać, że dziecko śpi spokojnie, natomiast ty całymi nocami przy nim czuwasz.

Takie zachowanie potęguje dodatkowo niepokój i lęk. Jedno z badań wykazało, że rodzice niemowląt, którzy używali monitorów byli bardziej przygnębieni w porównaniu z rodzicami niemowląt, które nie były na ciągłym nasłuchu.

Jednocześnie zgodnie z aktualnymi zaleceniami American Academy of Pediatrics monitory oddechu nie są zalecane jako metoda profilaktyki SIDS. Ich stosowanie rozważa się jedynie w szczególnych sytuacjach, na przykład u wybranych wcześniaków lub dzieci z określonymi schorzeniami, zawsze po konsultacji z lekarzem.

Co robić, gdy dziecko ma bezdech? Działaj szybko:

1. Połóż niemowlę na twardym podłożu (stół, łóżeczko, podłoga).
2. Unieś dolną szczękę i jego główkę do tyłu.
3. Wezwij karetkę pogotowia.
4. Rozpocznij sztuczne oddychanie.

Obejmij ustami nos i usta dziecka, i delikatnie 2-krotnie wdmuchnij powietrze – 1 oddech co 3 sekundy. Sprawdź tętno na wewnętrznej stronie nadgarstka. Jeśli jest wyczuwalne, rób sztuczne oddychanie nadal. Jeśli nie wyczuwasz - rozpocznij masaż serca (lekko uciśnij klatkę piersiową dwoma palcami, w odległości jednego palca poniżej linii sutków), nie przerywając sztucznego oddychania (1 oddech na 5 ucisków serca).

Jeśli nie masz aktualnego przeszkolenia z pierwszej pomocy niemowląt, po wezwaniu pogotowia postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora.

Malucha przed bezdechami sennymi można chronić. Co robić, a czego unikać?

• Układaj dziecko do snu na plecach – nie na boku i nie na brzuchu.
• Pamiętaj, że sypialnia powinna być wywietrzona, powietrze wilgotne, a temperatura nie wyższa niż 20 stopni Celsjusza.
• W okolicy główki dziecka nie kładź poduszek, kocyków, pluszaków.Zadbaj o to, by twarz dziecka nie była zasłonięta kocykiem czy kołderką.
• Rozważ użycie śpiworka do spania zamiast kocyka. Śpiworek nie zsunie się na twarz dziecka i nie ogranicza oddychania.
• Kup odpowiedni materac – nie może być zbyt miękki.
• Nie palcie w domu.

Choć sapki i bezdechy zdarzają się maluszkom często, niektóre sytuacje powinny skłonić rodziców do spotkania z pediatrą.

Udaj się z dzieckiem do lekarza, gdy noworodek lub niemowlę:

• miewa bezdechy, zwłaszcza dłuższe niż 10 sekund,
• męczy się podczas oddychania lub gdy oddech brzmi niepokojąco,
• ma problemy z oddychaniem,
• podczas oddychania poruszają się płatki jego nosa, obserwujesz wciąganie skóry pod żebra,
• szybko oddycha (oddechy są częstsze niż 60 na minutę,
• sinieje podczas płaczu,
• charczy pod koniec oddechu,
• ma częste problemy z równomiernym i swobodnym oddechem.

P: Ile oddechów na minutę jest normalne u niemowlęcia? O: Noworodek oddycha 30–60 razy na minutę. U niemowlęcia po 6. miesiącu norma to 25–40 oddechów. Oddech szybszy niż 60/min w spoczynku wymaga konsultacji z lekarzem.

P: Czy krótkie pauzy w oddychaniu niemowlęcia są normalne? O: Tak. Przerwy w oddychaniu trwające do 10 sekund, bez sinicy i bez zwolnienia tętna, to zjawisko fizjologiczne (tzw. oddech periodyczny). Nie wymagają interwencji.

P: Czy monitor oddechu zapobiega śmierci łóżeczkowej (SIDS)? O: Nie. Według AAP domowe monitory oddechu nie są rekomendowane jako metoda profilaktyki SIDS u zdrowych niemowląt. Ich stosowanie rozważa się wyłącznie po konsultacji z lekarzem, u dzieci z grup ryzyka.

P: Kiedy z bezdechem niemowlęcia do lekarza? O: Skonsultuj się z pediatrą, gdy bezdech trwa dłużej niż 10 sekund, gdy dziecko sinieje, gdy obserwujesz wciąganie skóry pod żebrami lub gdy bezdechy powtarzają się regularnie.

źródło:

• https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/noworodek/71809,bezdechy-u-noworodkow
• https://podyplomie.pl/pediatria/12214,napady-afektywnego-bezdechu
• https://publications.aap.org/pediatrics/article/150/1/e2022057990/188304/Sleep-Related-Infant-Deaths-Updated-2022