Siedem rozmów, które warto odbyć przed narodzinami dziecka

Znasz to uczucie? Łóżeczko stoi, ubranka wyprane w delikatnym proszku i poukładane według rozmiarów, w telefonie masz listę rzeczy do szpitala odhaczoną co do jednej. Wszystko gotowe. A jednak gdzieś w środku czujesz lekki niepokój, którego nie da się zapakować do torby.

Bo jest jedna rzecz, która w przygotowaniach do porodu prawie zawsze ląduje w kategorii „jakoś to będzie”. Wiesz co to? Rozmowy. Z partnerem, mamą, teściową, przyjaciółką. Zwykle odkładamy je, bo wydają się niezręczne, bo „przecież się dogadamy”, bo nie chcemy nikogo urazić jeszcze zanim dziecko przyjdzie na świat.

Chcę Ci powiedzieć coś, co jako psycholożka widzę bardzo często: to nie brak pieluszek czy laktatora najbardziej obciąża świeżo upieczone mamy. To brak ustaleń. Setki drobnych decyzji, które trzeba podejmować w chwili, kiedy organizm dochodzi do siebie po porodzie, hormony robią, co chcą, a Ty od trzech nocy nie przespałaś więcej niż dwóch godzin z rzędu. W takim stanie nawet pytanie „to kto dziś robi obiad?” może zabrzmieć jak zarzut.

Dlatego ten tekst nie jest listą tego, co „powinnaś” zrobić. To raczej propozycja: usiądźcie razem, jeszcze teraz, kiedy macie trochę spokojniej i przegadajcie siedem spraw. Nie po to, żeby wszystko zaplanować co do minuty. Po to, żeby po powrocie ze szpitala jak najmniej rzeczy trzeba było wymyślać od zera.

Zacznij od siebie, chociaż to najtrudniejsze. Wiele z nas ma w głowie obraz mamy, która „daje radę”: wraca ze szpitala, robi kawę, odpisuje na gratulacje i jeszcze uśmiecha się do gości. Ten obraz jest okrutny, bo nie ma nic wspólnego z tym, jak wygląda połóg.

Prawda jest taka, że przez pierwsze dni po porodzie Twoje ciało i głowa pracują w trybie regeneracji. Możesz być obolała, możesz płakać bez powodu (tak zwany baby blues dotyka większości mam około 3.–5. doby i jest fizjologiczny), możesz czuć jednocześnie ogromną miłość i ogromne przytłoczenie. To nie znaczy, że coś robisz źle. To znaczy, że jesteś człowiekiem, który właśnie urodził człowieka.

Zadaj sobie kilka pytań, najlepiej na piśmie:

• Czego się najbardziej boję w pierwszych dniach w domu?
• Kiedy w trudnych momentach czuję się lepiej? Czy kiedy ktoś jest obok, czy kiedy mam chwilę tylko dla siebie?
• Co mnie uspokaja: rozmowa, cisza, dotyk, konkretne zadanie do zrobienia?
• Czy chcę, żeby ktoś (mama, siostra, przyjaciółka) był w domu przez pierwsze dni, czy wolę tylko partnera?

Nie ma tu dobrych i złych odpowiedzi. Są tylko Twoje. A potem powiedz je na głos partnerowi – nawet jeśli brzmią jak „będę potrzebowała, żebyś przez tydzień nie oczekiwał ode mnie nic poza karmieniem”.

Możesz powiedzieć tak: „Nie wiem dokładnie, jak będę się czuła, ale wiem, że nie chcę wtedy nikogo prosić o podstawowe rzeczy. Możemy ustalić je teraz?”

Brzmi prozaicznie? Właśnie o to chodzi. W pierwszych tygodniach to prozaiczne rzeczy najczęściej wywołują napięcia w związku. Nie wielkie sprawy, tylko pusta lodówka o 22.00 i pytanie „to co jemy?“, zadane mamie, która od godziny karmi.

Przegadajcie konkretnie:

• Jedzenie. Kto gotuje? Czy warto zamrozić kilka obiadów jeszcze przed porodem? Czy zamawiacie catering albo prosicie bliskich, żeby zamiast kwiatów przywieźli zupę?
• Zakupy. Kto je robi? Czy ustawiacie zamówienia online, żeby nie trzeba było o nich pamiętać?
• Pranie i sprzątanie. Co jest naprawdę konieczne (czyste body i pościel), a co może poczekać (odkurzanie pod kanapą)?
• Starsze dziecko, pies, kot. Kto ich odprowadza, wyprowadza, przytula, kiedy Ty leżysz z noworodkiem na piersi?

Jest jedna zasada, którą warto sobie powtórzyć: w połogu to Ty jesteś tą, która ma odpoczywać. Nie dlatego, że jesteś słaba, tylko dlatego, że Twój organizm wykonuje ogromną pracę – goi się, rozkręca laktację, uczy się nowego rytmu. Partner, który przejmuje dom, nie „pomaga Ci”. On robi swoją część.

Możesz powiedzieć tak: „Umówmy się, że przez pierwsze dwa tygodnie ja odpowiadam za dziecko i za siebie, a Ty za wszystko, co jest poza tym. Potem to zweryfikujemy.”

To jedna z tych rozmów, które najczęściej pojawiają się na naszym forum i najczęściej wywołują poczucie winy. Bo jak powiedzieć rodzicom, że nie chcemy ich widzieć w dniu powrotu ze szpitala? Przecież to ich pierwszy wnuk.

Jedna z mam pisała na forum BabyBoom, że wielokrotnie informowała rodziców o tym, że pierwsze odwiedziny planuje około tygodnia po porodzie, a mimo to usłyszała, że tata i tak przyjedzie od razu. Zapytała dziewczyn, czy może to z nią jest coś nie tak, skoro tak się tym przejmuje. Odpowiedzi były zaskakująco zgodne. Jedna z użytkowniczek napisała krótko: „Twój dom, Twoje zasady”. Inna przypomniała, że połóg w wielu kulturach od zawsze oznaczał ograniczenie wizyt i zapewnienie mamie spokoju.

Najbardziej zapadła mi w pamięć wypowiedź mamy, która pisała, że zasady postawiła jasno i zamknęła dom dla gości na pierwsze dwa tygodnie, bo chciała razem z mężem „nauczyć się dziecka i nowego życia”. Rodzina trochę się obraziła. A ona dodała, że ten czas tylko dla siebie był im bardzo potrzebny i że warto o niego zawalczyć.

Dlaczego to takie ważne psychologicznie? Pierwsze dni to czas, kiedy Wy jako rodzina dopiero się „składacie”. Każdy gość, nawet najbardziej kochany, to bodźce, oczekiwania, dobre rady. A Twój układ nerwowy potrzebuje wtedy czegoś odwrotnego: ciszy, przewidywalności i poczucia, że nikt niczego od Ciebie nie chce.

Zdecydujcie razem:

• Czy w ogóle chcemy gości w pierwszym tygodniu? Jeśli tak, to kogo i na jak długo?
• Kto informuje rodzinę o naszej decyzji? (Podpowiedź: każdy swoją rodzinę. To zdejmuje z Ciebie rolę „tej trudnej synowej”.)
• Co robimy, jeśli ktoś przyjedzie mimo wszystko?

I pamiętaj: ustalenie „za tydzień” nie jest wiążące. Może się okazać, że po tygodniu wciąż nie masz siły nikogo widzieć. To też jest w porządku. Możecie powiedzieć bliskim: „damy znać, kiedy będziemy gotowi”. 

Może się też okazać, że będziecie chcieli od początku być otoczeni bliskimi, bo ich obecność da Wam więcej spokoju, poczucia bezpieczeństwa i pewności w nowej sytuacji. To także jest dobry wybór,  jeśli jest Wasz.

Możesz powiedzieć tak: „Bardzo się cieszymy, że chcecie poznać maleństwo. Damy Wam znać, jak tylko będziemy gotowi na gości - to może być tydzień, może dwa. Wtedy będziemy mogli naprawdę się Wami nacieszyć.”

Jest różnica między pomocą a obecnością. Ktoś, kto siedzi na kanapie i trzyma dziecko, kiedy Ty w tym czasie robisz mu herbatę, nie pomaga. Ktoś, kto przywozi obiad, wstawia pranie i wychodzi po czterdziestu minutach, pomaga bardzo.

Ta rozmowa jest trudna, bo dotyka lojalności wobec własnych rodziców i teściów. Jednak im bardziej precyzyjnie ją przeprowadzicie, tym mniej nieporozumień później. Zastanówcie się:

• Jaka pomoc naprawdę by nam się przydała? (Gotowanie, zakupy,  wyprowadzanie psa, godzina z noworodkiem, żebym mogła się wykąpać i przespać.)
• Czego na pewno nie chcemy? (Rad na temat karmienia, komentarzy o tym, że dziecko „za dużo na rękach”, przejmowania inicjatywy w pielęgnacji.)
• Jak reagujemy na „dobre rady”? Umówcie się na jedno zdanie, którym oboje będziecie odpowiadać, na przykład: „Dziękujemy, my robimy to tak, jak nam doradziła położna.”

Warto też, żebyś dała bliskim coś konkretnego do zrobienia. Ludzie, którzy nas kochają, naprawdę chcą pomóc, tylko często nie wiedzą jak, więc robią to, co potrafią: przychodzą, komentują, biorą dziecko na ręce. Kiedy powiesz mamie: „najbardziej pomożesz mi, jeśli w środę przywieziesz rosół i odbierzesz Zosię z przedszkola”, dajesz jej rolę, w której poczuje się potrzebna. I dla niej, i dla Ciebie to ulga.

Możesz powiedzieć tak: „Mamo, będę potrzebowała Twojej pomocy, ale najbardziej w kuchni i przy domu. Przy dziecku chcę na początku radzić sobie sama, żeby się go nauczyć. Dobrze?”

Wielu mężczyzn w pierwszych dniach czuje się bezradnych: dziecko chce mamy, mama karmi, a on stoi obok i nie wie, gdzie się podziać. Z tej bezradności rodzi się wycofanie - mama czuje się samotna, a partner czuje się niepotrzebny. Nikt tego nie chciał.

Dlatego dajcie tacie jego kawałek świata. Na forum jedna z mam, opisując swoje pierwsze trudne dni po powrocie ze szpitala, napisała, że trzyma się głównie dzięki temu, że mąż bardzo jej pomaga: przewija, kąpie, przebiera i odbija małą po karmieniu. To nie są „drobiazgi”. To dokładnie te czynności, które budują więź taty z dzieckiem i dają mamie oddech.

Lista rzeczy, które partner może przejąć w całości:

• Przewijanie - to kilkanaście momentów dziennie, w których to on jest tym, kto mówi do dziecka, patrzy mu w oczy, dotyka. Bliskość buduje się właśnie w takich chwilach.
• Kąpiel i pielęgnacja - kikut pępowiny, ubieranie.
• Noszenie i uspokajanie po karmieniu, żebyś mogła odpocząć.
• Nocna zmiana - nawet jeśli karmisz piersią, tata może przynieść dziecko, przewinąć i odłożyć, a Ty tylko nakarmisz.
• Bycie „strażnikiem drzwi” - to on odbiera telefony, odpisuje na wiadomości i mówi gościom, kiedy czas się zbierać.

Żeby to działało, warto jeszcze przed porodem wspólnie przygotować kącik do przewijania. Wszystko w zasięgu jednej ręki: pieluszki w rozmiarze dla noworodka (np. Bella Baby Happy Newborn, które mają wycięcie na kikut pępowiny), delikatne chusteczki nasączane wodą, jednorazowe podkłady higieniczne pod pupę, pieluszki tetrowe, krem ochronny, kilka body i pajacyków. Kiedy kącik jest gotowy, przewijanie przestaje być zadaniem „mamy, bo ona wie, gdzie co jest”  i staje się po prostu zadaniem rodzica, który jest w tej chwili wolny.

Możesz powiedzieć tak: „Chciałabym, żeby przewijanie czy kąpiel były po twojej stronie. Ja nie będę się wtrącać, nawet jeśli będę myślała, że robisz to inaczej niż ja.”

Zacznijmy od Twojego ciała, bo ten temat zaczyna się dużo wcześniej niż poród. Brzuch ciężarnej w naszej kulturze bywa traktowany jak dobro wspólne: ciocia dotyka, sąsiadka głaszcze, koleżanka z pracy przykłada ucho. Jeśli Ci to nie przeszkadza - świetnie. Jednak jeśli czujesz niekomfortowo, to jest ważny sygnał. Masz prawo do swojego ciała także w ciąży. Zdanie „wolę, żeby nikt nie dotykał mojego brzucha, ale bardzo dziękuję za troskę” nie jest niegrzeczne.

Po porodzie to samo dotyczy dziecka. Całowanie noworodka, podawanie z rąk do rąk - dla bliskich to gest miłości. Dla ciebie może być źródłem lęku (zupełnie uzasadnionego, bo układ odpornościowy noworodka dopiero się rozwija) albo po prostu dyskomfortu, bo czujesz, że to sama chcesz decydować, kto trzyma Twoje dziecko.

Umówcie się z partnerem na wspólne zasady i wspólne komunikaty:

• Myjemy ręce przed wzięciem dziecka - bez wyjątków, także dla babci.
• Nie całujemy noworodka w twarz i w rączki.
• Dziecko na ręce podaje mama lub tata,  nie wyjmuje się go samodzielnie z łóżeczka.
• Kiedy dziecko płacze, wraca do rodzica. Nie „poczekaj, zaraz się uspokoi u babci”.

I bardzo ważne: te zasady mówi na głos ten z was, kogo dotyczy dana rodzina. Kiedy tata powie swojej mamie „u nas myje się ręce przed wzięciem małej”, to jest prośba syna. Kiedy powiesz to ty, może zostać odebrane jako atak synowej. To niesprawiedliwe, ale często tak działają rodzinne układy  i lepiej to wykorzystać, niż z tym walczyć.

Możesz powiedzieć tak: „Wiem, że to z miłości i nasza położna prosiła, żeby przez pierwsze tygodnie nikt nie całował małego w buzię. To dla jego bezpieczeństwa.”

I od razu załóż, że rzeczywistość okaże się inna. Nie w tym sensie, że wszystko pójdzie źle. Po prostu żaden plan nie przewidzi tego, jak ty się poczujesz, jakie będzie wasze dziecko i co przyniesie pierwsza noc w domu.

Na forum BabyBoom jedna z mam napisała bardzo szczery post o tym, że nikt jej nie powiedział, jak może wyglądać początek macierzyństwa:  że dziecku ciągle coś będzie, a ona nie będzie wiedziała co i że będzie płakała i nie będzie miała na nic siły. 

Inna dodała, że na początku czuła tylko poczucie obowiązku, a miłość przychodziła z każdym tygodniem coraz większa. Piszę o tym nie po to, żeby Cię straszyć. Piszę, bo chcę, żebyś wiedziała, że jeśli tak będzie u Ciebie - to nie jest porażka. 

Dlatego ostatnia rozmowa jest o elastyczności. Przegadajcie:

• Co robimy, jeśli karmienie piersią nie idzie tak, jak chciałam?
• Co, jeśli po tygodniu wciąż nie chcę nikogo widzieć? A co,  jeśli czuję, że sama nie daję rady i potrzebuję mamy w domu?
• Jak ma wyglądać nasz „sygnał alarmowy”? Jedno słowo albo zdanie, które oznacza: „potrzebuję, żebyś teraz wszystko przejął, bez pytań”.
• Do kogo dzwonimy, kiedy nie wiemy, co się dzieje? Zapiszcie numery: położna środowiskowa, doradczyni laktacyjna, pediatra, jedna zaufana osoba z rodziny.

I jeszcze jedno, o czym jako psycholożka muszę napisać. Baby blues – płaczliwość, huśtawka nastrojów, rozdrażnienie w pierwszych dniach po porodzie jest normalny i mija sam w ciągu około dwóch tygodni. Jednak, jeśli smutek nie ustępuje, jeśli narasta, jeśli pojawia się poczucie, że nie dajesz rady albo że dziecku byłoby lepiej bez Ciebie - to nie jest „gorszy dzień”. To sygnał, żeby sięgnąć po pomoc: do położnej, do lekarza, do psychologa. Umówcie się z partnerem już teraz, że on też będzie zwracał na to uwagę i że ma prawo powiedzieć: „chyba warto z kimś porozmawiać”. 

Możecie umówić się tak: „Jeśli któreś z nas powie »czerwona kartka«, to znaczy: bez dyskusji, bez tłumaczenia, przejmujesz wszystko na godzinę. Potem pogadamy.”

Na koniec

Nie musicie mieć odpowiedzi na wszystkie te pytania. Sam fakt, że je sobie zadaliście, zmienia bardzo dużo: kiedy przyjdzie trudny moment, nie będziecie zaczynać od zera. Będziecie mieli do czego wrócić.

I pamiętaj, że rozmowy przed porodem to nie jest test na to, czy jesteś „dobrze przygotowana”. To gest miłości wobec dziecka, wobec partnera i przede wszystkim wobec siebie. Tej siebie, która za kilka tygodni będzie siedziała na kanapie o trzeciej w nocy, z ciepłym, pachnącym maleństwem na piersi, i będzie wdzięczna, że ktoś wcześniej o niej pomyślał.

Pierwsze dni z noworodkiem to setki drobnych decyzji, a najgorsze są te, które trzeba podejmować o trzeciej nad ranem. Właśnie dlatego tak dużo daje wcześniej przygotowana domowa baza: kącik do przewijania, w którym wszystko jest na swoim miejscu, i pieluszki, które po prostu działają, bez sprawdzania, bez zastanawiania się, czy przeciekną.

Pieluszki Bella Baby Happy w rozmiarze Newborn zostały zaprojektowane z myślą o pierwszych tygodniach: mają wycięcie na kikut pępowiny, miękki, oddychający materiał i wskaźnik wilgotności, który mówi tacie w środku nocy, czy już czas na zmianę. Zastosowane w pieluszce dynamiczne kanaliki pomagają szybko i równomiernie rozprowadzać wilgoć wewnątrz, dając maksymalne poczucie suchości wyjątkowo delikatnej skórze maluszka. Wraz z chusteczkami nasączanymi i podkładami higienicznymi tworzą zestaw, dzięki któremu przewijanie może od pierwszego dnia być zadaniem każdego z rodziców – a nie tylko mamy.

Bo w tych pierwszych dniach nie chodzi o to, żeby wszystko było idealnie. Chodzi o to, żeby było o jedną rzecz mniej do zmartwienia.