Dodatni HBs i WZW typu B w ciąży

Badanie antygenu HBs (HBsAg) jest obowiązkowe w ciąży (zwykle w I trymestrze, powtarzane w III trymestrze u kobiet z grup ryzyka). Wynik dodatni oznacza, że kobieta jest zakażona wirusem HBV. Nie oznacza automatycznie aktywnej choroby wątroby - kobieta może być bezobjawową nosicielką.

Dodatni HBsAg wymaga wykonania dodatkowych badań: anty-HBe, HBeAg (określają fazę zakażenia), wiremii HBV-DNA (ilość wirusa we krwi, kluczowa dla decyzji o leczeniu), ALAT/ASPAT (funkcja wątroby). Na ich podstawie zakaźnik lub hepatolog oceni, czy kobieta jest nosicielką o niskiej aktywności, czy ma aktywne przewlekłe zapalenie wątroby.

Dodatni wynik HBsAg nie jest wskazaniem do cięcia cesarskiego. Kobieta może rodzić siłami natury. Większość towarzystw naukowych (EASL, AASLD, PTGiP) nie zaleca planowego cięcia cesarskiego w celu redukcji transmisji HBV, ponieważ skuteczna profilaktyka noworodka (szczepionka + immunoglobulina) zapewnia ochronę niezależnie od sposobu porodu.

Personel medyczny musi zachować standardowe środki ostrożności podczas porodu (krew rodzącej z dodatnim HBs stanowi materiał zakaźny).

Leczenie przeciwwirusowe w ciąży: Jeśli wiremia matki jest wysoka (powyżej 200 000 IU/ml lub powyżej 10^6 kopii/ml), lekarz zakaźnik może wdrożyć leczenie przeciwwirusowe (najczęściej tenofowir) od ok. 28-32 tygodnia ciąży. Celem jest obniżenie wiremii przed porodem, co dodatkowo zmniejsza ryzyko zakażenia dziecka. Decyzję podejmuje zakaźnik we współpracy z ginekologiem.

Każdy noworodek matki z dodatnim HBsAg powinien otrzymać w ciągu 12 godzin od urodzenia dwa preparaty jednocześnie (w dwa różne miejsca wstrzyknięcia):

Szczepionkę przeciwko WZW B (pierwsza dawka schematu szczepień) oraz immunoglobulinę anty-HBs (HBIG) (gotowe przeciwciała, które natychmiast wiążą wirusa).

Kolejne dawki szczepionki podaje się zgodnie ze schematem: 0 (przy urodzeniu), 1 miesiąc, 6 miesięcy. Schemat może być modyfikowany przez neonatologa.

Skuteczność tej profilaktyki wynosi 85-95%. Bez niej ryzyko zakażenia noworodka podczas porodu wynosi 70-90% (przy dodatnim HBeAg matki).

Mama z dodatnim HBsAg może karmić piersią, pod warunkiem że dziecko otrzymało profilaktykę poporodową (szczepionka + HBIG). To stanowisko WHO, EASL i CDC. Karmienie piersią nie zwiększa ryzyka zakażenia dziecka ponad to, które wynika z samego porodu.

W wieku 9-12 miesięcy (co najmniej miesiąc po podaniu ostatniej dawki szczepionki) dziecko powinno mieć wykonane badanie HBsAg (czy doszło do zakażenia?) oraz anty-HBs (czy szczepionka zadziałała?). Poziom anty-HBs powyżej 10 mIU/ml oznacza skuteczną ochronę. Jeśli dziecko mimo profilaktyki ma dodatni HBsAg, wymaga objęcia opieką zakaźnika dziecięcego.

Kobiety z przewlekłym zakażeniem HBV powinny: 

• regularnie (co 6-12 miesięcy) kontrolować funkcję wątroby (ALAT, ASPAT, wiremię HBV-DNA) 
• USG jamy brzusznej, 
• unikać alkoholu (toksyczny dla wątroby zakażonej HBV), 
• stosować zbilansowaną, lekkostrawną dietę (bez specjalnej "diety wątrobowej"), 
• unikać paracetamolu w dużych dawkach (hepatotoksyczność), 
• poinformować partnera i domowników o konieczności szczepienia przeciw HBV (jeśli nie są zaszczepieni lub nie chorowali).

• Flisiak R., Halota W., Jaroszewicz J. i wsp. Zalecenia Polskiej Grupy Ekspertów HBV dotyczące leczenia przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu B w 2018 roku. Clin Exp Hepatol. 2018;4(2):34-46. Dostęp: http://www.pasl.pl/wp-content/uploads/2014/10/Rekomendacje-Polskiej-Grupy-Ekspertow-HBV-2018.pdf 
• WHO. Guidelines for the prevention, diagnosis, care and treatment for people with chronic hepatitis B infection. World Health Organization, Geneva 2024. Dostęp: https://www.who.int/publications/i/item/9789240090903