Zanim będziesz w ciąży

Już na etapie planowania ciąży zaleca się regularną suplementację kwasu foliowego, najlepiej co najmniej 3 miesiące przed poczęciem. Kwas foliowy zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej u dziecka. Zgodnie z rekomendacjami PTGiP obowiązują trzy warianty dawkowania:

• 0,4 mg na dobę - standardowa dawka dla wszystkich kobiet w wieku rozrodczym planujących ciążę,
• 0,8 mg na dobę - dla kobiet z grupy podwyższonego ryzyka (m.in. BMI powyżej 30, cukrzyca, leki przeciwpadaczkowe, potwierdzony polimorfizm MTHFR),
• 4 mg na dobę - dla kobiet, u których w poprzedniej ciąży stwierdzono u płodu wadę cewy nerwowej, stosowana od 4 tygodni przed planowanym zajściem w ciążę do 12. tygodnia ciąży.

PTGiP w stanowisku z 2024 roku zwraca też uwagę na aktywną formę folianów (5-MTHF), która ma wyższą biodostępność i może być wybierana zamiennie lub łącznie z kwasem foliowym. Dobór dawki i formy najlepiej omówić z lekarzem prowadzącym.

Podstawowe badania zalecane do wykonania przed zajściem w ciążę to:

• badanie grupy krwi Twojej i partnera,
• poziom glukozy,
• badanie ogólne moczu,
• morfologia oraz płytki krwi,
• krzepliwość krwi – taka informacja może się okazać przydatna w sytuacji, gdy we wczesnej fazie ciąży pojawiają się krwawienia, które zwykle są objawem poronienia zagrażającego. Może się jednak okazać, że powodem krwawienia jest niska krzepliwość krwi kobiety,
• badanie na obecność przeciwciał toksoplazmozy,
• badanie na obecność przeciwciał wirusa cytomegalii,
• badania na obecność przeciwciał różyczki,
• hormonalne badania tarczycy – jeśli wykażą niedoczynność, płodność kobiety może być obniżona,
• podstawowe badania hormonalne, określające poziomy hormonów kobiecych,
• badanie na obecność antygenu HBS,
• cytologia i czystość pochwy,
• USG narządu rodnego i piersi,
• badania genetyczne – u kobiet po 35 roku życia
• pomiar ciśnienia tętniczego krwi. Nadciśnienie przedciążowe to jeden z kluczowych czynników ryzyka dla ciąży (stan przedrzucawkowy, zahamowanie wzrastania płodu, poród przedwczesny),
• badanie na obecność przeciwciał anty-HCV (WZW typu C),
• badanie w kierunku HIV,
• badanie w kierunku kiły (VDRL). Wykrycie zakażenia przed ciążą pozwala zaplanować leczenie i zmniejszyć ryzyko transmisji zakażenia na dziecko,
• konsultację stomatologiczną. Nieleczona próchnica i stany zapalne dziąseł w ciąży zwiększają ryzyko porodu przedwczesnego, dlatego warto je uporządkować jeszcze przed zajściem w ciążę.

Na podstawie wyników niektórych badań lekarz podejmie decyzję o leczeniu lub może zalecić szczepienia. To ważny element przygotowań, bo niektóre choroby zakaźne są szczególnie groźne dla płodu, a w ciąży nie można podawać szczepionek zawierających żywe drobnoustroje.

Zgodnie z Rekomendacjami PTGiP, PTW i PTMR dotyczącymi szczepień kobiet planujących ciążę (Seremak-Mrozikiewicz i in., Ginekologia Polska, 2023), przed ciążą zaleca się:

• Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) - szczepienie zalecane szczególnie kobietom pracującym w dużych skupiskach ludzi. Warto je zaplanować odpowiednio wcześnie, bo pełny schemat szczepienia wymaga kilku dawek rozłożonych w czasie. Zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych, kobiety nieuodpornione planujące ciążę są objęte obowiązkowym szczepieniem przeciw WZW B (szczepionka jest dla nich bezpłatna).
• Różyczka (w szczeponce MMR) - jeśli wynik badania na przeciwciała różyczki będzie ujemny, trzeba się zaszczepić. Po szczepieniu przeciwko różyczce zaleca się odczekanie co najmniej 1 miesiąca przed zajściem w ciążę (zgodnie z aktualnymi rekomendacjami), ponieważ jest to szczepionka żywa. Różyczka w pierwszym trymestrze ciąży jest wyjątkowo groźna dla płodu i może powodować ciężkie wady wrodzone.
• Ospa wietrzna - kobiety, które nie chorowały na ospę wietrzną i nie były zaszczepione, powinny rozważyć szczepienie przed ciążą. Podobnie jak w przypadku MMR, po szczepieniu należy odczekać co najmniej 1 miesiąc.
• Grypa - jeśli ciąża planowana jest na okres jesienno-zimowy, warto zaszczepić się na grypę. Szczepionka inaktywowana (nieżywa) jest bezpieczna i może być podana zarówno przed ciążą, jak i w jej trakcie. Chroni przed zachorowaniem, zmniejsza ryzyko ciężkich powikłań pogrypowych zarówno u matki, jak i u dziecka.
• COVID-19 - zgodnie z aktualnymi zaleceniami PTGiP, PTW i PTMR, szczepienie przeciwko COVID-19 może być wykonane zarówno przed ciążą, jak i w jej trakcie (zalecane są szczepionki mRNA). Zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu choroby u ciężarnej oraz powikłań ciążowych.
• HPV (wirus brodawczaka ludzkiego) - warto rozważyć szczepienie przeciwko HPV, jeśli nie zostało ono wcześniej wykonane. Choć nie jest ono obowiązkowe, rekomenduje się je kobietom jako element profilaktyki raka szyjki macicy. Szczepienie HPV nie powinno być podawane w ciąży, dlatego najlepiej je wykonać w fazie planowania.
• Krztusiec — od października 2024 r. kobiety w ciąży mogą bezpłatnie zaszczepić się przeciw krztuścowi (w III trymestrze, 27.–36. tydzień ciąży). To szczepienie chroni noworodka w pierwszych miesiącach życia, zanim sam zostanie zaszczepiony.

Źródła: Rekomendacje PTGiP, PTW i PTMR, Ginekologia Polska 2023; Program Szczepień Ochronnych 2024/2025; Szczepienia.info (PZH).

Wraz z dymem papierosów do organizmu dostaje się tysiące substancji szkodliwych. Badania dowodzą, że związki trujące zawarte w dymie z papierosów przenikają do wszystkich komórek organizmu, również jajowych. Palenie zmniejsza ilość tlenu we krwi, który jest niezbędny dla prawidłowego wzrostu i rozwoju płodu. Palenie w ciąży znacznie zwiększa ryzyko poronienia, przedwczesnego porodu i niskiej masy urodzeniowej dziecka. Badania wykazały również, że dzieci matek palących w ciąży wolniej rosną i częściej zapadają na choroby alergiczne.

Najlepiej rzucić palenie jeszcze zanim zaczniesz starania o dziecko - zarówno Ty, jak i Twój partner. Bierne palenie jest równie szkodliwe.

Nie pij alkoholu

Picie alkoholu zwiększa ryzyko poronienia i może prowadzić do płodowego zespołu alkoholowego (FAS). Płód jest najbardziej wrażliwy na działanie niekorzystnych czynników zewnętrznych między 17. a 56. dniem po zapłodnieniu. W tym czasie wiele kobiet nie wie jeszcze, że jest w ciąży. Dlatego jeśli starasz się o dziecko, najbezpieczniej zrezygnować z alkoholu już na etapie planowania.

Nie przerywaj jednak stosowania leków zalecanych dotąd przez specjalistów bez wcześniejszej konsultacji ze swoim lekarzem. Po prostu powiedz lekarzowi, że starasz się o dziecko, a on uwzględni to w przepisywanych Ci lekach. Nawet z pozoru „niewinne" leki przeciwbólowe (jak ibuprofen czy kwas acetylosalicylowy) mogą być przeciwwskazane w ciąży. Lekarz pomoże Ci dobrać bezpieczne alternatywy.

Odżywiaj się zdrowo

Utrzymuj prawidłową wagę i kondycję. Ogranicz spożycie tłuszczów nasyconych, cukrów prostych i kofeiny (maks. 200 mg dziennie, czyli ok. 1–2 filiżanki kawy), jedz więcej warzyw, owoców, pełnoziarnistych produktów zbożowych i ryb.

Jeżeli masz nadwagę, postaraj się osiągnąć prawidłową masę ciała, zanim zdecydujesz się na ciążę - nadwaga zwiększa ryzyko powikłań ciążowych. Jeżeli masz niedowagę, zadbaj o uzyskanie prawidłowej wagi — łatwiej będzie zajść w ciążę.

Nie decyduj sama o przyjmowaniu suplementów witaminowych - poza kwasem foliowym i witaminą D (których suplementacja jest zalecana niemal każdej planującej ciążę kobiecie), pozostałe suplementy powinny być dobierane indywidualnie z lekarzem.

Jeśli jesteś wegetarianką lub weganką, porozmawiaj z lekarzem lub dietetykiem o suplementacji witaminy B12, żelaza i ewentualnie kwasów omega-3 (DHA).

1. Seremak-Mrozikiewicz A, Nitsch-Osuch A, Czajkowski K i in. (2023). Guidelines of the Polish Society of Gynecologists and Obstetricians, the Polish Society for Vaccinology, and the Polish Society for Family Medicine on vaccinating women with reproductive plans and pregnant or breastfeeding women. Ginekologia Polska, 94(8):670–682. DOI: 10.5603/gpl.95834 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37599569/

2. Seremak-Mrozikiewicz A, Bomba-Opoń D, Drews K, Kaczmarek P, Wielgoś M, Sieroszewski P. (2024). Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji aktywnych folianów, choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu. PTGiP, marzec 2024. https://www.ptgin.pl/sites/scm/files/2024-03/Foliany%20-%20Stanowisko%20Ekspert%C3%B3w%20PTGiP%20-%20final.pdf

3. Zimmer M, Sieroszewski P, Oszukowski P i in. (2020). Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych. Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, 5(4):170–181. https://journals.viamedica.pl/ginekologia_perinatologia_prakt/article/view/71511

4. Szczepienia.info (PZH). Jakie szczepienia zaleca się kobietom w ciąży? https://szczepienia.pzh.gov.pl/wszystko-o-szczepieniach/jakie-szczepienia-zaleca-sie-kobietom-w-ciazy/

5. Program Szczepień Ochronnych na rok 2026. Komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 31 października 2025 r. https://dziennikmz.mz.gov.pl/DUM_MZ/2025/85/akt.pdf